Xuyên rừng, lội suối, ngủ ba đêm dưới lòng đất, bơi trong sông ngầm và vượt Bức tường Việt Nam, tôi hiểu rằng Sơn Đoòng không phải nơi để chứng minh con người mạnh đến đâu. Đó là hành trình học cách đối diện nỗi sợ, tin vào đồng đội và tự nhủ: “Tôi có thể làm được.”
Dr. Phạm Hà – Chủ tịch & CEO LuxGroup
Tôi bước vào Sơn Đoòng với tâm thế của một người làm du lịch đã có cơ hội đi nhiều nơi. Tôi bước ra với cảm giác của một người vừa được thiên nhiên nhắc rằng, trước hàng triệu năm địa chất, một đời người vẫn vô cùng nhỏ bé. Trước chuyến đi, tôi cũng từng nghĩ đến hai chữ “chinh phục”. Nhưng sau những ngày xuyên rừng, lội suối, trèo qua đá và ngủ dưới lòng đất, tôi hiểu Sơn Đoòng không cần con người chinh phục. Ngược lại, kỳ quan ấy liên tục hỏi tôi một câu rất đơn giản: Mình còn có thể đi thêm một bước nữa không?
Thử thách bắt đầu trước cửa hang
Sơn Đoòng không phải một chuyến trekking thông thường. Hành trình gồm khoảng 25 km đường rừng núi, gần 50 lần băng sông suối, khoảng 8 km khám phá trong hang, ba đêm cắm trại dưới lòng đất, đoạn xuống cửa hang khoảng 90 m và thử thách 90 m tại Bức tường Việt Nam. Đây là cấp độ khó nhất trong hệ thống thám hiểm của đơn vị tổ chức. Những con số nghe ấn tượng khi đọc trên giấy, nhưng chỉ trở nên thật khi đôi chân cảm nhận từng mét đường: đá trơn, bùn, nước, dốc cao và địa hình thay đổi liên tục. Cuộc thám hiểm thử sức bền, nhưng còn thử sự tập trung và khả năng giữ bình tĩnh.
Hang Én – phần thưởng đầu tiên
Từ Km35, chúng tôi xuống ba dốc đá Ba Giàn, xuyên rừng, băng suối, qua Bản Đoòng của cộng đồng Bru–Vân Kiều rồi tiếp tục hướng về Hang Én. Ngày đầu tiên đủ để tôi hiểu rằng khỏe chưa chắc đã đủ; quan trọng là biết giữ nhịp và dành sức cho đoạn đường phía trước. Rồi Hang Én xuất hiện như một phần thưởng: cửa hang khổng lồ, chim én trên cao, bãi trại bên hồ nước xanh. Sau nhiều giờ mồ hôi, bùn đất và những con dốc, được thả mình xuống nước là một thứ xa xỉ nguyên bản. Không spa, không hồ bơi vô cực. Chỉ có một cơ thể đã mệt và thiên nhiên trao cho mình đúng thứ đang cần.
Men theo dòng nước, tôi nghĩ về Hồ Khanh
Từ Hang Én tiến về Sơn Đoòng, chúng tôi men theo những dòng nước, bước qua các tảng đá đen ướt bóng. Có lúc suối hiện ra, có lúc nước dường như biến mất nhưng tiếng chảy vẫn vọng đâu đó dưới đá. Tôi nghĩ đến Hồ Khanh, người dân Phong Nha phát hiện cửa Sơn Đoòng năm 1990 và sau này góp phần đưa đoàn thám hiểm Anh – Việt trở lại khảo sát hang. Đi trên địa hình ấy mới hiểu vì sao một cửa hang khổng lồ vẫn có thể ẩn giữa Trường Sơn: rừng che rừng, đá nối đá, nước lúc hiện lúc ẩn. Khoa học và thiết bị rất quan trọng, nhưng để tìm lại kỳ quan ấy còn cần ký ức của một con người hiểu khu rừng.
Đá đen, nước trắng và hàng triệu năm
Tôi nhớ những tảng đá đen giữa dòng nước trắng, rừng già phủ kín phía trên và con người nhỏ bé lần từng bước giữa đá và suối. Khung cảnh khiến tôi liên tưởng đến những bức tranh về Trường Sơn: thiên nhiên mạnh mẽ, thô ráp nhưng đầy sức sống. Không có đá được sắp đặt cho đẹp, cát được san phẳng để dễ bước hay dòng nước đổi hướng cho thuận tiện. Tôi nhìn một tảng đá bên suối và tự hỏi: hàng triệu năm trước, cảnh vật trước mắt mình liệu có khác nhiều hôm nay? Chúng tôi mới là yếu tố tạm thời. Đá, nước và rừng đã ở đây từ rất lâu trước chúng tôi và sẽ tiếp tục tồn tại sau khi đoàn người nhỏ bé này rời đi.
Gần ba mươi con người phía sau một cuộc thám hiểm
Điều khiến tôi xúc động không kém kỳ quan là đội ngũ phía sau. Đồng hành có hướng dẫn viên Đạt, anh Đại phụ trách kỹ thuật an toàn cùng gần 30 hướng dẫn viên, trợ lý, kiểm lâm, đầu bếp và porter. Tôi không thể nhớ hết tên, nhưng nhớ Phúc, Luân, Hải – những người thường đi gần, âm thầm nhắc: “Chỗ này trơn”, “Anh bước bên này”, “Đoạn trước nguy hiểm, đi chậm thôi”. Có những rủi ro họ nhìn thấy trước cả khi tôi nhận ra. Tôi hiểu rằng chuyên nghiệp không nhất thiết nằm trong những điều lớn lao. Trong một hành trình mạo hiểm, đôi khi sự tận tâm chính là nhìn thấy điều người khác cần trước khi họ kịp yêu cầu.
Bước vào Sơn Đoòng, con người trở về đúng kích thước
Trước đoạn xuống cửa hang, từng người được kiểm tra đai và thiết bị. Rồi nhiệt độ thay đổi. Khí lạnh và sương từ lòng hang thổi ra, ánh sáng tự nhiên dần nhường chỗ cho đèn đội đầu. Chúng tôi xuống địa hình dốc, vượt sông ngầm, leo những khối đá lớn, qua đồi cát và tiến sâu vào Sơn Đoòng. Những người phía trước dần thu nhỏ thành các chấm sáng giữa không gian khổng lồ. Có lúc tôi chỉ tập trung vào điểm đặt chân tiếp theo; có lúc tôi đứng yên vì quá kinh ngạc. Trong cuộc sống, con người thường thích làm mọi thứ lớn lên. Trong Sơn Đoòng, thiên nhiên làm điều ngược lại: nó đưa con người trở về đúng kích thước của mình.
Một dòng sông trong núi
Điều kỳ thú nhất với tôi là nước. Trên rừng có suối, dưới núi có sông ngầm. Có những nơi nước biến mất khỏi tầm mắt nhưng vẫn tiếp tục tìm đường qua các khe nứt và lớp đá vôi. Tôi nghĩ về Sơn Đoòng bằng một hình ảnh: một dòng sông trong núi. Đá vôi, đất, cát, nước và thời gian cùng kể một câu chuyện hàng triệu năm. Hóa thạch, trầm tích và dấu vết những dòng chảy cổ biến lòng hang thành một cuốn sách lịch sử không cần chữ. Trong bảo tàng, con người bảo quản hiện vật. Ở đây, người lưu giữ là thời gian. Chúng ta chỉ xuất hiện ở vài trang cuối cùng trong cuốn sách khổng lồ của Trái Đất.
Sự sống không chiến thắng bóng tối, nó thích nghi
Trong môi trường hang động còn có những sinh vật thích nghi với điều kiện thiếu ánh sáng. Điều ấy khiến tôi đặc biệt suy nghĩ. Sự sống không phải lúc nào cũng tồn tại bằng cách chống lại hoàn cảnh; nhiều khi, nó tồn tại bằng cách thay đổi để phù hợp với hoàn cảnh. Một bên là những khoang hang khổng lồ được tạo nên qua thời gian địa chất. Một bên là những sinh vật nhỏ bé vẫn tìm được cách sống trong bóng tối. Sơn Đoòng cho thấy hai sức mạnh của tự nhiên: khả năng kiến tạo và khả năng thích nghi. Bài học ấy cũng rất gần với con người: đôi khi mạnh mẽ không phải là chống lại mọi thay đổi, mà là đủ linh hoạt để thay đổi mà vẫn giữ được khả năng tiến về phía trước.
Hố Sụt 1 – khi ánh sáng trở thành kỳ quan
Đường tới Hố Sụt 1 có những khe đá hẹp, đoạn men vách và dốc cần dây bảo hộ. Cơ thể phải vận động nhưng đầu óc phải thật bình tĩnh: nhìn, nghe, đặt chân rồi mới bước. Và sau bóng tối, ánh sáng xuất hiện. Những tia nắng xuyên qua hố sụt, rọi xuống đá, sương và khối măng đá Wedding Cake, biến lòng hang thành một sân khấu tự nhiên. Tôi hiểu vì sao có những người muốn trở lại Sơn Đoòng nhiều lần chỉ để săn một khoảnh khắc ánh sáng khác. Trên mặt đất, ánh nắng bình thường đến mức ít ai chú ý. Sau nhiều giờ dưới lòng đất, một tia sáng cũng đủ khiến tất cả ngước nhìn. Ánh sáng không thay đổi. Người nhìn ánh sáng đã thay đổi.
Bơi giữa dòng sông ngầm
Một trong những kỷ niệm vui nhất của tôi lại là tắm. Sau một ngày leo đá, lội nước và đi trong bùn, tôi xuống dòng sông ngầm lạnh với nguyên bộ quần áo trekking. Cảm giác đầu tiên là buốt, sau đó tỉnh hẳn người rồi trở thành sảng khoái. Tôi bơi trong làn nước giữa lòng núi, để mồ hôi và sự mệt mỏi của cả ngày trôi đi. Bộ đồ ướt sũng nhưng cơ thể lại thấy sạch sẽ và đầy năng lượng. Sơn Đoòng vì thế không chỉ là những phút giây căng thẳng. Giữa thử thách vẫn có tiếng cười, những bữa ăn nóng, những câu chuyện bên trại và niềm vui rất giản dị. Một cuộc thám hiểm đáng nhớ cần khó khăn, nhưng cũng cần những khoảnh khắc khiến ta yêu hành trình.
Vườn Địa Đàng – khu rừng dưới lòng núi
Từ Hố Sụt 1 sang Hố Sụt 2 là những đoạn đường đầy thách thức. Giữa hai bức ảnh đẹp là rất nhiều mồ hôi, đá trơn, khe hẹp và những bước chân phải tính toán. Rồi Vườn Địa Đàng xuất hiện. Sau bóng tối và đá là cây xanh, tiếng chim, mây và ánh sáng trong lòng núi. Lý trí nói mình đang ở trong hang, nhưng đôi mắt lại nhìn thấy một khu rừng. Đêm ở đây còn mang đến một trải nghiệm rất đời thường: không còn dòng suối thuận tiện để tắm như trại trước, nên cả đoàn “tắm khô”. Chuyện nhỏ ấy lại trở thành một kỷ niệm vui. Thám hiểm không phải lúc nào cũng hào hùng. Đôi khi, đó là khả năng thích nghi và vẫn biết cười.
90 mét cuối cùng và câu “Mình làm được”
Bức tường Việt Nam là thử thách lớn cuối cùng. Phía trước là khoảng 18 m thang thép, tiếp nối bởi hơn 70 m dốc đá với dây, đai và hệ thống an toàn. Nhìn lên toàn bộ 90 m là một chuyện; đặt chân lên bậc đầu tiên lại là chuyện khác. Khi ấy, chức danh hay những thành công trong công việc không giúp tôi leo thêm một mét. Chỉ còn một bậc, một hơi thở, một điểm đặt chân. Tôi ngừng nghĩ về cả bức tường và chỉ nghĩ về bước tiếp theo. “Mình làm được.” Rồi thêm một bước. “Mình làm được.” Hóa ra tinh thần “can do” không được tạo nên bởi tuyên bố lớn, mà bởi hàng trăm quyết định nhỏ rằng: chưa dừng lại ở bước này.
Tôi không chiến thắng một mình
Khi vượt qua Bức tường Việt Nam và ánh sáng bên ngoài dần xuất hiện, cảm xúc lớn nhất của tôi không phải tự hào mà là biết ơn. Biết ơn cơ thể đã đưa mình đi hết hành trình. Biết ơn Đạt, Đại, Phúc, Luân, Hải và cả đội ngũ porter, đầu bếp, kiểm lâm, trợ lý an toàn mà tôi không thể nhớ hết tên. Một mình tôi có thể bước, nhưng một mình tôi không thể có cuộc thám hiểm này. Trong những bức ảnh Sơn Đoòng, người xem thường thấy một nhà thám hiểm nhỏ bé đứng trước kỳ quan. Nhưng ngoài khung hình luôn có một tập thể. Và nhiều khi, những con người không xuất hiện trong bức ảnh chính là lý do bức ảnh ấy có thể tồn tại.
Chiến thắng lớn nhất không nằm trên đỉnh Bức tường Việt Nam
Tôi bước vào Sơn Đoòng với mong muốn hoàn thành một trong những hành trình đáng mơ ước nhất đời mình. Tôi bước ra với một định nghĩa khác về chiến thắng. Chiến thắng không phải đi nhanh nhất, khỏe nhất hay không biết sợ. Đó là khi đã mệt nhưng vẫn đủ bình tĩnh đặt chân đúng chỗ; khi biết nhận một bàn tay lúc cần; khi tin người dẫn đường; khi người khỏe hơn biết chờ người phía sau; và khi đứng trước một thử thách 90 m, ta không cố mang cả 90 m trong đầu mà chỉ tập trung vào bước tiếp theo.
Sơn Đoòng đã tồn tại hàng triệu năm trước khi tôi đến và sẽ tiếp tục tồn tại sau khi tôi rời đi. Tôi không thay đổi được nó.
Người thay đổi là tôi.
Tôi từng nghĩ cuộc thám hiểm lớn nhất là bước vào hang động lớn nhất thế giới. Sau khi trở về, tôi hiểu cuộc thám hiểm khó hơn nằm bên trong mỗi con người: đi qua nỗi sợ, sự mệt mỏi, những giới hạn mình từng tin là không thể vượt qua và học cách tin vào những người đang đi cùng mình.
Tôi đã mệt. Có lúc tôi đã sợ. Có những bước chân phải dừng lại, quan sát rồi mới dám bước tiếp.
Nhưng tôi vẫn đi.
Và khi ánh sáng xuất hiện ở cuối hành trình, câu trả lời trở nên rất đơn giản:
Tôi có thể làm được.
Nhưng điều đẹp hơn là:
Chúng tôi đã cùng nhau làm được.
