Hoàn thành ba khóa học của Harvard Business School Online giúp tôi củng cố một bài học giản dị: tầm nhìn truyền cảm hứng tạo ra phương hướng, nhưng chỉ kỷ luật trong phân bổ vốn mới có thể biến tầm nhìn thành giá trị trường tồn.
Phạm Hà – Chủ tịch sáng lập kiêm CEO LuxGroup®
Trong hơn hai thập niên, tôi xây dựng doanh nghiệp dựa trên một niềm tin rất riêng: Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra những trải nghiệm sang trọng đẳng cấp quốc tế, bắt nguồn từ chính văn hóa, lịch sử, nghệ thuật, thiên nhiên và sự nồng hậu của con người Việt Nam.
Niềm tin ấy đã giúp một doanh nghiệp chuyên tổ chức du lịch sang trọng, được thành lập năm 2005, phát triển thành LuxGroup®—một hệ sinh thái đa ngành bao gồm quản lý điểm đến, du thuyền, du thuyền cá nhân, khách sạn, nhà hàng, vận chuyển, nghệ thuật, di sản và trải nghiệm văn hóa.
Chúng tôi gọi LuxGroup là “ngôi nhà của những người khổng lồ kể chuyện nhỏ bé”—a house of small narrative giants—bởi mỗi thương hiệu đều sở hữu câu chuyện, bản sắc và tinh thần khởi nghiệp riêng, đồng thời cùng hướng tới một mục đích chung.
Tuy nhiên, trí tưởng tượng không đủ để duy trì một tập đoàn. Khi tổ chức phát triển, vai trò lãnh đạo phải chuyển từ việc liên tục khởi tạo ý tưởng sang phân bổ vốn, quản trị rủi ro, đo lường hiệu quả và bảo vệ giá trị dài hạn.
Việc hoàn thành ba khóa học của Harvard Business School Online—Leading with Finance, Strategic Financial Analysis và Sustainable Investing—để nhận Certificate of Specialization in Finance and Accounting đã mang lại cho tôi một hệ thống tư duy tích hợp hơn để thực hiện trách nhiệm ấy.
Giá trị lớn nhất không nằm ở việc học tài chính như một tập hợp công thức. Đó là học cách kết nối tư duy tài chính với chiến lược, tính bền vững và năng lực thực thi.
Tài chính là ngôn ngữ của lãnh đạo
Khóa học Leading with Finance củng cố quan điểm rằng tài chính không nên chỉ giới hạn trong phạm vi của kế toán, chuyên gia đầu tư hay giám đốc tài chính. Tài chính là ngôn ngữ mà mọi nhà lãnh đạo cần sử dụng thành thạo.
Mỗi quyết định chiến lược quan trọng đều tạo ra hệ quả tài chính. Mở một điểm đến mới, đóng một con tàu, mua một tài sản, xây dựng khách sạn, phát triển nhà hàng hay đầu tư vào công nghệ đều đòi hỏi nguồn vốn hôm nay để đổi lấy lợi ích kỳ vọng trong tương lai.
Nhà lãnh đạo phải xác định liệu những lợi ích đó có tương xứng với nguồn lực và rủi ro hay không.
Điều này đòi hỏi sự hiểu biết về dòng tiền, giá trị thời gian của tiền, chi phí vốn, tỷ suất sinh lời trên vốn đầu tư và mối quan hệ giữa rủi ro với lợi nhuận kỳ vọng. Tăng trưởng doanh thu không tự động chứng minh một khoản đầu tư đang tạo ra giá trị. Một dự án có thể làm tăng doanh số nhưng vẫn phá hủy vốn nếu lợi nhuận thấp hơn chi phí tài trợ hoặc dòng tiền về quá chậm để đáp ứng các nghĩa vụ.
Bài học này đặc biệt phù hợp với LuxGroup. Du lịch bao gồm nhiều mô hình kinh doanh có cấu trúc vốn rất khác nhau. Một công ty quản lý điểm đến có thể mở rộng tương đối nhanh thông qua nhân tài, công nghệ và hệ thống phân phối. Ngược lại, một doanh nghiệp du thuyền phải đầu tư đáng kể vào thiết kế, đóng mới, an toàn, hệ thống kỹ thuật, nhân sự, bán hàng và bảo trì trước khi đón vị khách đầu tiên.
Logic tài chính của từng lĩnh vực vì vậy không thể giống nhau.
Đối với LuxGroup, điều đó có nghĩa là phải tăng cường trách nhiệm đối với báo cáo lãi lỗ tại từng đơn vị kinh doanh; đánh giá khả năng chuyển đổi doanh thu thành tiền mặt thay vì chỉ nhìn vào doanh số; đồng thời yêu cầu mỗi dự án lớn chứng minh rõ cách thức tạo ra giá trị.
Kỷ luật tài chính không làm suy yếu khát vọng khởi nghiệp. Nó bảo vệ khả năng để tổ chức tiếp tục theo đuổi khát vọng ấy.
Phân tích chiến lược bắt đầu từ phía sau những con số
Nếu Leading with Finance giúp tôi đặt câu hỏi liệu một khoản đầu tư có tạo ra giá trị hay không, thì Strategic Financial Analysis giúp tôi đi sâu hơn vào nguyên nhân một doanh nghiệp đạt được kết quả hiện tại và liệu kết quả ấy có thể duy trì hay không.
Báo cáo tài chính không chỉ là hồ sơ ghi lại quá khứ. Khi được phân tích đúng cách, các con số có thể phản ánh mô hình vận hành, lựa chọn chiến lược, vị thế cạnh tranh và những điểm dễ tổn thương của doanh nghiệp.
Biên lợi nhuận có thể cho thấy quyền định giá hoặc hiệu quả hoạt động. Vòng quay tài sản thể hiện mức độ hiệu quả khi sử dụng nguồn lực để tạo doanh thu. Đòn bẩy tài chính có thể nâng cao lợi nhuận cho cổ đông nhưng đồng thời khuếch đại rủi ro.
Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu có thể trông rất hấp dẫn cho đến khi được phân tách thành các động lực thực sự. Trong khi đó, tỷ suất sinh lời trên vốn đầu tư cung cấp một phép thử rõ ràng hơn về khả năng chuyển hóa nguồn lực thành giá trị kinh tế.
Kỷ luật phân tích này đặc biệt quan trọng với một hệ sinh thái đa ngành. Một doanh nghiệp có lợi nhuận chưa chắc đã là một nền tảng tăng trưởng hấp dẫn. Nhà lãnh đạo phải phân biệt được lợi nhuận kế toán, khả năng tạo tiền mặt, đóng góp chiến lược và hiệu quả sử dụng vốn.
Phân tích chiến lược cũng đòi hỏi hướng về tương lai. Mô hình chiết khấu dòng tiền, định giá theo hệ số, phân tích kịch bản và xây dựng luận điểm tăng trưởng—suy giảm giúp chuyển các giả định về doanh thu, biên lợi nhuận, đầu tư tài sản và rủi ro thành một khoảng giá trị hợp lý.
Mục tiêu không phải dự báo tương lai với độ chính xác tuyệt đối. Như câu nói nổi tiếng thường được gắn với John Maynard Keynes: “Thà đúng một cách tương đối còn hơn sai một cách chính xác.”
Mục đích của định giá là làm cho các giả định trở nên hữu hình để chúng có thể được kiểm chứng và phản biện.
Đối với LuxGroup, phương pháp này có thể cải thiện các quyết định liên quan đến mở rộng đội tàu, phát triển điểm đến, đầu tư khách sạn, hợp tác thương hiệu và mua bán—sáp nhập. Trước khi phê duyệt một dự án, chúng tôi cần đặt ra những câu hỏi:
- Dự án giải quyết nhu cầu nào của khách hàng?
- Lợi thế cạnh tranh nào giúp lợi nhuận được duy trì?
- Cần đầu tư bao nhiêu vốn trước khi tạo dòng tiền dương?
- Những giả định nào đang quyết định kết quả định giá?
- Điều gì xảy ra nếu nhu cầu, giá bán, chi phí hoặc tiến độ khác với kế hoạch?
- Tự phát triển, hợp tác hay mua lại doanh nghiệp khác là lựa chọn tốt nhất?
Những câu hỏi này giúp thay thế sự mở rộng dựa trên hứng khởi bằng tăng trưởng dựa trên bằng chứng.
Đầu tư bền vững mở rộng định nghĩa về giá trị
Khóa học thứ ba, Sustainable Investing, mở rộng cuộc thảo luận ra ngoài phạm vi lợi nhuận tài chính truyền thống. Các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị không tách rời hiệu quả kinh doanh. Chúng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu thị trường, chi phí vận hành, giá trị tài sản, quy định pháp luật, khả năng huy động vốn, sự gắn kết của nhân viên, danh tiếng và sức chống chịu dài hạn.
Đầu tư bền vững nằm trên một dải liên tục. Một số nhà đầu tư hướng tới lợi nhuận theo thị trường trong khi tích hợp rủi ro ESG. Một số khác chủ động đầu tư nhằm tạo ra tác động xã hội hoặc môi trường có thể đo lường. Một nhóm khác sẵn sàng chấp nhận mức sinh lời thấp hơn để tiếp cận những đối tượng hoặc thị trường mà vốn thương mại chưa thể phục vụ.
Yêu cầu quan trọng nhất là sự rõ ràng về chủ đích.
Một doanh nghiệp không thể tuyên bố tạo ra tác động chỉ vì đang hoạt động trong một lĩnh vực tích cực hoặc đã công bố chính sách ESG. Tác động đáng tin cậy cần có mục tiêu cụ thể, chỉ số phù hợp, giả định minh bạch và bằng chứng cho thấy hoạt động thực sự dẫn đến những thay đổi có ý nghĩa.
Chuỗi logic tác động cung cấp một khuôn khổ thực tế:
Đầu vào → Hoạt động → Đầu ra → Kết quả → Tác động
Đối với doanh nghiệp du lịch, đào tạo lao động địa phương là một hoạt động. Số người được đào tạo là đầu ra. Thu nhập cao hơn, cơ hội thăng tiến hoặc an toàn tài chính tốt hơn là kết quả. Những cộng đồng bao trùm và có sức chống chịu cao hơn mới là tác động rộng lớn.
Sự phân biệt này rất quan trọng vì doanh nghiệp thường báo cáo những gì mình đã làm thay vì chứng minh điều gì đã thực sự thay đổi.
Áp dụng ESG vào trường hợp LuxGroup
Tính bền vững đặc biệt quan trọng đối với LuxGroup vì hoạt động kinh doanh của chúng tôi phụ thuộc vào những điểm đến lành mạnh, bản sắc văn hóa chân thực, niềm tin của cộng đồng, đội ngũ nhân sự có năng lực và hệ sinh thái tự nhiên ổn định.
Một vịnh biển bị ô nhiễm, một di sản xuống cấp, một hiện tượng thời tiết cực đoan hay một cộng đồng không được hưởng lợi từ du lịch không chỉ là vấn đề xã hội hoặc môi trường. Đó còn là rủi ro chiến lược và tài chính.
Hành trình ESG của LuxGroup đã bao gồm chứng nhận Travelife, triết lý 5G—Global, Green, Digital, Pride và Happiness—cùng tham vọng trở thành doanh nghiệp Net Positive vào năm 2030. Khóa học giúp tôi nhận thức rõ hơn rằng những cam kết ấy cần được chuyển thành một hệ thống quản trị có thể đo lường.
Các chỉ số môi trường có thể bao gồm mức tiêu thụ năng lượng và nhiên liệu, phát thải khí nhà kính, sử dụng nước, lượng chất thải, giảm nhựa dùng một lần và mua sắm có trách nhiệm.
Các chỉ số xã hội có thể đo lường việc làm địa phương, thời lượng đào tạo, cơ hội thăng tiến, phúc lợi nhân viên, bình đẳng giới, mua hàng từ cộng đồng và bảo tồn văn hóa.
Các chỉ số quản trị cần bao gồm an toàn, tuân thủ, chất lượng dữ liệu, giám sát của lãnh đạo, trách nhiệm giải trình và báo cáo minh bạch.
Mục tiêu không phải thu thập càng nhiều chỉ số càng tốt. Mục tiêu là lựa chọn những thước đo giúp cải thiện quyết định và chứng minh liệu chúng tôi có thực sự tiến bộ hay không.
Đo lường tác động cần “nghiêm túc nhưng không cứng nhắc”. Một số kết quả đòi hỏi đánh giá độc lập và chặt chẽ, trong khi những kết quả khác có thể được theo dõi bằng dữ liệu vận hành, phản hồi khách hàng, khảo sát nhân viên và đối thoại với cộng đồng.
Mức độ nghiêm ngặt phải tương xứng với tầm quan trọng của tuyên bố tác động và nguồn lực được đầu tư.
Một khuôn khổ đầu tư tích hợp
Ba khóa học gợi mở rằng mỗi khoản đầu tư lớn của LuxGroup cần được xem xét qua ba lăng kính.
Thứ nhất, lăng kính tài chính: Dự án có tạo ra mức sinh lời phù hợp với nhu cầu vốn và rủi ro không?
Thứ hai, lăng kính chiến lược: Dự án có củng cố năng lực, thương hiệu, vị thế thị trường hoặc mối quan hệ khách hàng khác biệt mà đối thủ khó sao chép không?
Thứ ba, lăng kính tác động: Dự án có tạo ra giá trị có thể đo lường cho nhân viên, cộng đồng, văn hóa và môi trường, đồng thời tránh những tác động tiêu cực đáng kể không?
Một dự án chỉ vượt qua một trong ba lăng kính vẫn là một dự án chưa hoàn chỉnh.
Một dự án hấp dẫn về tài chính nhưng làm tổn hại điểm đến có thể phá hủy giá trị dài hạn. Một dự án tạo tác động lớn nhưng không có mô hình kinh tế khả thi có thể liên tục phụ thuộc vào trợ cấp. Một ý tưởng hấp dẫn về chiến lược nhưng thiếu năng lực thực thi có thể tiêu tốn vốn mà không tạo ra lợi nhuận hay tác động.
Những cơ hội tốt nhất nằm gần “đường biên tác động hiệu quả”: tạo ra tác động lớn nhất với một mức lợi nhuận tài chính xác định, hoặc đạt hiệu quả tài chính tốt nhất đối với một mục tiêu tác động đã lựa chọn.
Giai đoạn tiếp theo của năng lực lãnh đạo
Nhận Certificate of Specialization in Finance and Accounting không phải điểm kết thúc của một hành trình học tập. Đây là dấu mốc chuyển đổi cách tôi dự định lãnh đạo LuxGroup trong chương phát triển tiếp theo.
Khát vọng của chúng tôi vẫn mạnh mẽ: xây dựng những thương hiệu Việt Nam khác biệt, phát triển tầm nhìn quốc gia về du lịch đường thủy, tạo ra trải nghiệm sang trọng có ý nghĩa, bảo tồn ký ức văn hóa và chứng minh rằng doanh nghiệp có thể đồng thời mang lại hạnh phúc và giá trị bền vững.
Nhưng khát vọng ấy phải được hỗ trợ bằng những ngưỡng phê duyệt đầu tư rõ ràng hơn, trách nhiệm giải trình mạnh mẽ hơn tại từng đơn vị kinh doanh, kế hoạch dựa trên nhiều kịch bản, định giá có kỷ luật và kết quả ESG có thể đo lường.
Bài học trung tâm từ ba khóa học rất rõ ràng: tài chính quyết định liệu chúng ta có đủ năng lực tiếp tục tạo ra tác động; chiến lược quyết định chúng ta nên cạnh tranh ở đâu; và tính bền vững quyết định liệu giá trị được tạo ra có thể trường tồn hay không.
LuxGroup không đặt mục tiêu trở thành tổ chức lớn nhất. Chúng tôi muốn trở thành tổ chức xuất sắc nhất trong việc chuyển hóa văn hóa, di sản và lòng hiếu khách Việt Nam thành những trải nghiệm tạo ra giá trị cho du khách, nhân viên, cộng đồng, nhà đầu tư và các thế hệ tương lai.
Tầm nhìn cho chúng tôi biết điểm đến.
Kỷ luật tài chính, phân tích chiến lược và đầu tư bền vững cung cấp phương tiện để chúng tôi đi tới đó.
Ghi chú của tác giả: Bài viết phản ánh quá trình học tập và vận dụng độc lập của TS. Phạm Hà sau khi hoàn thành các khóa học của Harvard Business School Online. Đây không phải là nghiên cứu tình huống chính thức của Harvard Business School hoặc bài viết do Harvard Business Review xuất bản.
