TS. PHẠM HÀ
Nhà sáng lập kiêm CEO LuxGroup®
Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Xanh Việt Nam
Kinh tế đêm không nên được đo bằng số bóng đèn được bật, số cửa hàng mở sau nửa đêm hay mức độ náo nhiệt của phố xá. Thước đo thực sự phải là thời gian lưu trú dài hơn, mức chi tiêu cao hơn, việc làm tốt hơn, di sản được bảo tồn tốt hơn, môi trường sạch hơn và cộng đồng địa phương hạnh phúc hơn.
Một đêm ở lại có thể mở rộng cả chuỗi giá trị
Không có một tỷ lệ chung cho mọi thị trường và phân khúc, nhưng xét trên cấu trúc chi tiêu, một hành trình nghỉ đêm cao cấp thường tạo ra doanh thu trên mỗi khách cao gấp khoảng 2–3 lần tour tham quan ban ngày phổ thông; thậm chí cao hơn đối với nhóm khách thuê riêng, khách nghỉ dưỡng sang trọng, gia đình đa thế hệ, khách tuần trăng mật hoặc những người tổ chức các dịp kỷ niệm đặc biệt.
Một tour tham quan vịnh trong ngày chủ yếu tạo ra doanh thu từ vé tàu, ăn trưa, phí tham quan và một số hoạt động. Khi du khách ở lại qua đêm, chuỗi chi tiêu được mở rộng sang phòng nghỉ, bữa tối, đồ uống, chăm sóc sức khỏe, nghệ thuật, giải trí, mua sắm, vận chuyển, hướng dẫn riêng và các dịch vụ cá nhân hóa.
Quan trọng hơn, sản phẩm đêm kéo dài thời gian lưu trú tại điểm đến thêm ít nhất một đêm. Giá trị được tạo ra khi ấy không chỉ thuộc về doanh nghiệp du thuyền mà còn lan tỏa tới khách sạn, nhà hàng, nghệ sĩ, ngư dân, làng nghề, đơn vị vận tải, nhà cung cấp thực phẩm và cộng đồng địa phương.
Tại Hạ Long, mặt bằng chi tiêu cho một chuyến tham quan trong ngày thường ở khoảng 1,8–2,5 triệu đồng mỗi khách, trong khi một hành trình nghỉ đêm cao cấp có thể đạt 6–8 triệu đồng hoặc cao hơn, tùy hạng phòng, mùa vụ và mức độ cá nhân hóa. Như vậy, chỉ một đêm ở lại cũng có thể tạo thêm khoảng 4–6 triệu đồng giá trị trên mỗi du khách.
Đáng chú ý, ngày càng nhiều người không còn coi du thuyền nghỉ đêm là một trải nghiệm “đi một lần cho biết”. Nhiều du khách lựa chọn lưu trú ba hoặc bốn đêm trên vịnh; nhiều gia đình tìm đến những hành trình dài ngày để khám phá trọn vẹn Hạ Long, Lan Hạ, Bái Tử Long và không gian rộng lớn hơn của vịnh Bắc Bộ.
Điều họ tìm kiếm không chỉ là một căn phòng đẹp trên tàu. Đó là sự tĩnh lặng giữa mênh mông núi và nước; là khoảnh khắc lắng nghe tiếng gió, tiếng sóng và thức dậy giữa thiên nhiên; là cơ hội tìm hiểu văn hóa biển, đời sống con người và ẩm thực địa phương.
Trong một thế giới ngày càng nhanh, ồn và đông, sự tĩnh lặng đã trở thành một giá trị xa xỉ mới.
Ở Nha Trang, chương trình cocktail hoàng hôn kết hợp bữa tối, âm nhạc và du ngoạn vịnh không thay thế tour ban ngày, mà tạo thêm một lớp trải nghiệm và chi tiêu hoàn toàn mới trong khung giờ trước đây du khách thường quay về khách sạn.
Một vị khách có thể khám phá biển đảo vào ban ngày, thưởng thức hoàng hôn, âm nhạc và ẩm thực trên vịnh vào buổi tối, sau đó tiếp tục trải nghiệm các dịch vụ khác của thành phố. Với Emperor Cruises, giá trị của một chương trình thưởng nhạc, ngắm hoàng hôn và dùng bữa tối cao cấp có thể gấp khoảng năm lần một tour vịnh phổ thông.
Tuy nhiên, khách không chỉ trả tiền cho một bữa ăn. Họ trả cho không gian, cảm xúc, sự riêng tư và ký ức.
Đó mới là hiệu quả cốt lõi của kinh tế đêm: không chỉ thu thêm tiền trong vài giờ, mà làm cho toàn bộ hành trình trở nên dài hơn, sâu hơn và đáng nhớ hơn.
LuxGroup® đang tiếp tục phát triển trải nghiệm hoàng hôn, ẩm thực và Sông Show® trên sông Sài Gòn. Chương trình được định hướng như một sân khấu thực cảnh trên mặt nước, kể câu chuyện về dòng sông, thương cảng Sài Gòn, Bến Nhà Rồng và người thanh niên Nguyễn Tất Thành rời Tổ quốc ngày 5/6/1911 trên tàu Amiral Latouche-Tréville để tìm đường cứu nước.
Trên con tàu Amiral Cruises for Presidents®, nhân kỷ niệm 115 năm hải trình lịch sử ấy, chúng tôi muốn kiến tạo một sản phẩm “du lịch chậm trong một thành phố nhanh”: để du khách tạm rời nhịp sống hối hả, đi chậm lại trên sông, nhìn thành phố từ mặt nước, lắng nghe lịch sử và cảm nhận chiều sâu văn hóa của Thành phố Hồ Chí Minh.
Khách cao cấp không mua bóng tối; họ mua thời gian đáng giá
LuxGroup® tiên phong khai mở những vùng biển, vùng vịnh và dòng sông của Việt Nam bằng những trải nghiệm mới về đêm. Chúng tôi cố gắng nói được ngôn ngữ của khách hàng, thấu hiểu kỳ vọng của họ và kể câu chuyện văn hóa Việt Nam ngay trên mặt nước.
Theo tôi, khách chi trả cao không mua bóng tối, ánh đèn hay một bữa tối đắt tiền. Họ mua thời gian chất lượng, sự riêng tư, cảm xúc chân thật và một câu chuyện không thể tìm thấy ở nơi nào khác.
Vì thế, LuxGroup® không bắt đầu bằng câu hỏi: “Ban đêm có thể bán thêm gì?”, mà bắt đầu bằng một câu hỏi khác:
“Sau đêm nay, du khách sẽ nhớ gì, kể gì và muốn quay lại Việt Nam vì điều gì?”
Từ câu hỏi ấy, chúng tôi thiết kế toàn bộ hành trình như một câu chuyện xuyên suốt: từ khoảnh khắc đón khách, không gian du thuyền, âm nhạc, mỹ thuật, ẩm thực, ánh sáng và mùi hương đến nhịp độ phục vụ, câu chuyện văn hóa và từng điểm chạm cá nhân.
Trải nghiệm phải hiện diện, riêng tư và không vội vã – present, personal and unrushed.
Sự khác biệt được hình thành từ bốn yếu tố.
Trước hết là bản sắc. Mỗi con tàu phải là một đại sứ văn hóa, không phải một phòng tiệc nổi vô danh. Nghệ thuật, kiến trúc, ẩm thực và câu chuyện trên tàu đều phải bắt nguồn từ điểm đến và di sản Việt Nam. Khi bước lên tàu, du khách phải cảm nhận rõ mình đang ở Việt Nam, chứ không phải trong một sản phẩm sang trọng có thể đặt tại bất kỳ quốc gia nào.
Tiếp theo là cá nhân hóa. Số lượng khách cần được kiểm soát để đội ngũ có thể nhớ tên, sở thích, chế độ ăn, ngày sinh nhật và mục đích chuyến đi của từng người. Với chúng tôi, luxury is heartware, not hardware. Sự sang trọng trước hết đến từ con người, sự thấu cảm và khả năng chăm sóc khách hàng bằng trái tim.
Yếu tố thứ ba là tính trọn vẹn. Khách quốc tế cao cấp không muốn liên tục phải trả thêm cho từng dịch vụ nhỏ. Một mô hình bao gồm phần lớn các dịch vụ sẽ giúp hành trình trở nên liền mạch, minh bạch và thư thái. Du khách có thể toàn tâm tận hưởng từng khoảnh khắc thay vì bận tâm đến những chi phí vụn vặt.
Cuối cùng là năng lực vận hành. Một ý tưởng đẹp nhưng thiếu tiêu chuẩn an toàn, quy trình phục vụ, nhân lực chuyên nghiệp, quản trị chất lượng, hệ thống bán hàng và kênh phân phối quốc tế sẽ rất khó trở thành một sản phẩm bền vững. Muốn giữ chân khách chi trả cao, doanh nghiệp phải duy trì chất lượng nhất quán mỗi ngày, chứ không chỉ tạo ra một vài khoảnh khắc trình diễn đẹp mắt.
Nhiều mô hình kinh tế đêm hiện còn manh mún vì mới tập trung vào bán hàng, ăn uống, âm thanh và ánh sáng mà chưa hình thành một chuỗi trải nghiệm hoàn chỉnh.
Việt Nam không thiếu hoạt động về đêm. Điều chúng ta còn thiếu là những sản phẩm có chủ đề, có bản sắc, có tiêu chuẩn, được kể thành câu chuyện và đủ sức khiến du khách tự nguyện ở lại thêm một đêm.
Có thể nhân rộng, nhưng không thể sao chép
Mô hình trải nghiệm đêm cao cấp hoàn toàn có thể được phát triển tại nhiều địa phương, nhưng nhân rộng không có nghĩa là sao chép.
Mỗi vùng đất phải kiến tạo sản phẩm từ “gen văn hóa” của chính mình.
Hạ Long có di sản thiên nhiên và văn hóa biển. Nha Trang có vịnh, đời sống ngư dân và tinh thần nghỉ dưỡng. Huế có di sản cung đình. Hội An có thương cảng, đèn lồng và ký ức giao thương. Thành phố Hồ Chí Minh có sông Sài Gòn, ký ức “Hòn ngọc Viễn Đông”, đô thị cảng, kiến trúc và nhịp sống năng động. Đồng bằng sông Cửu Long có văn minh sông nước, chợ nổi, đờn ca tài tử và ẩm thực miệt vườn.
Từ những chất liệu ấy, chúng ta có thể phát triển các show nghệ thuật thực cảnh, hành trình ẩm thực, bảo tàng đêm, chợ đêm có tuyển chọn, du lịch đường thủy, trình diễn thời trang, lễ hội ánh sáng, tour kiến trúc, hành trình kể chuyện lịch sử và những không gian sáng tạo dành cho giới trẻ.
Thành phố Hồ Chí Minh hoàn toàn có thể phát triển sản phẩm lưu trú trên sông, để du khách ngắm đô thị về đêm, thức dậy trên mặt nước và khám phá thành phố từ một góc nhìn khác. Một đô thị lớn không chỉ cần thêm phòng khách sạn trên đất liền. Thành phố có thể biến dòng sông thành đại lộ du lịch, sân khấu văn hóa và không gian lưu trú đặc biệt.
Tuy nhiên, một show diễn không nên đứng đơn độc. Nó cần được kết nối với vận chuyển, ăn tối, mua sắm, lưu trú cùng các hoạt động trước và sau chương trình. Khi những dịch vụ ấy được tổ chức thành một hệ sinh thái, một tấm vé xem show có thể tạo ra nhiều lớp doanh thu cho điểm đến và mở ra sinh kế cho nhiều chủ thể cùng tham gia.
Tôi đặc biệt tin vào sự kết hợp giữa du thuyền – ẩm thực – nghệ thuật – di sản – kể chuyện. Du khách hôm nay không chỉ muốn nhìn thấy cảnh đẹp; họ muốn hiểu được linh hồn của nơi mình đến.
Việt Nam có đủ chất liệu để biến mỗi đêm thành một sân khấu văn hóa sống động. Nhưng sản phẩm phải được đầu tư chuyên nghiệp, được kể bằng ngôn ngữ đương đại và đủ tinh tế để văn hóa không bị sân khấu hóa một cách dễ dãi.
Nhân rộng thành công là tạo ra nhiều sản phẩm khác nhau nhưng cùng đạt một chuẩn chất lượng; không phải mang cùng một chợ đêm, cùng một phố đi bộ hay cùng một kiểu biểu diễn đến mọi địa phương.
Không thể vận hành kinh tế đêm bằng tư duy ban ngày
Rào cản lớn nhất của kinh tế đêm Việt Nam không phải là thiếu tài nguyên hay thiếu ý tưởng, mà là thiếu một hệ sinh thái đồng bộ và một cơ chế vận hành thực sự dành cho ban đêm.
Khoảng thời gian từ 18 giờ hôm trước đến 6 giờ sáng hôm sau có khả năng tạo ra nguồn doanh thu rất lớn. Tuy nhiên, nhiều hoạt động hiện vẫn được vận hành theo tư duy hành chính ban ngày: hết giờ làm việc là thiếu đầu mối xử lý; bến tàu, cảng, giao thông công cộng, lực lượng hỗ trợ và các dịch vụ liên quan chưa được tổ chức đồng bộ.
Một doanh nghiệp có thể đầu tư một nhà hàng tốt, một du thuyền đẹp hay một show diễn hấp dẫn, nhưng không thể một mình giải quyết bến cảng, giao thông đêm, quy hoạch, thủ tục cấp phép, an ninh, tiếng ồn, phòng cháy chữa cháy, cứu hộ, xử lý rác thải, chất lượng nhân lực và xúc tiến quốc tế.
Khung pháp lý cũng còn những điểm chưa theo kịp các mô hình mới. Một sản phẩm kết hợp vận tải, lưu trú, biểu diễn nghệ thuật, ẩm thực và sự kiện thường phải đi qua nhiều cơ quan quản lý. Nếu quy trình kéo dài, thiếu một đầu mối chịu trách nhiệm và mỗi địa phương áp dụng một cách khác nhau, doanh nghiệp sẽ rất khó đầu tư dài hạn.
Hạ tầng là điểm nghẽn tiếp theo. Kinh tế đêm không thể phát triển nếu sau 22 giờ du khách không còn phương tiện công cộng, thiếu bến đón trả an toàn, nhà vệ sinh đạt chuẩn, biển chỉ dẫn đa ngôn ngữ và những không gian đi bộ văn minh.
Các thành phố cũng cần được thiết kế để đẹp cả ban ngày lẫn ban đêm. Nhiều công viên, công trình công cộng, di sản kiến trúc và mặt tiền đô thị trở nên tối, thiếu thẩm mỹ hoặc thiếu sức sống khi đêm xuống. Chiếu sáng đô thị không đơn giản là lắp thêm đèn. Đó là nghệ thuật kiến tạo không gian, tôn vinh kiến trúc, bảo đảm an toàn và hình thành những biểu tượng về đêm.
Kinh tế du lịch đêm phải bắt đầu từ nghiên cứu nhu cầu của khách hàng, chứ không phải từ mong muốn tiếp tục bán những gì chúng ta đang có. Mục tiêu là tạo ra đủ sản phẩm có giá trị để du khách vui vẻ chi tiêu nhiều hơn, ở lại lâu hơn mà vẫn cảm thấy nhận được giá trị xứng đáng.
Khi rời Việt Nam, họ phải muốn quay lại và sẵn sàng giới thiệu điểm đến cho người khác.
Thương hiệu du lịch quốc gia vì thế cũng cần một lời hứa mới, cô đọng, giàu cảm xúc và nhất quán – chẳng hạn như “Experience Vietnam” hay “Wow Vietnam” – rồi chuyển hóa lời hứa ấy thành bộ nhận diện, sản phẩm và trải nghiệm thực tế. Một khẩu hiệu chỉ có giá trị khi du khách thực sự cảm nhận được nó tại từng điểm đến.
Nhân lực cũng là một điểm nghẽn quan trọng. Khách cao cấp không chỉ đòi hỏi ngoại ngữ mà còn kỳ vọng khả năng kể chuyện, hiểu văn hóa, dự đoán nhu cầu và xử lý tình huống tinh tế. Việt Nam cần đào tạo những “đại sứ trải nghiệm”, chứ không chỉ những người thực hiện thao tác phục vụ.
Cuối cùng là tư duy. Nếu kinh tế đêm chỉ được hiểu là bán hàng muộn hơn, mở nhạc lớn hơn hoặc kéo dài giờ uống rượu, chúng ta sẽ tạo thêm tiếng ồn, rác thải và áp lực cho cư dân thay vì tạo thêm giá trị.
Kinh tế đêm cao cấp phải an toàn, có văn hóa, xanh, giảm thiểu rác thải nhựa và hài hòa với đời sống của cộng đồng địa phương.
Từ chủ trương đến hành động: cần “5 rõ”
Nghị quyết 26 đã mở ra một không gian phát triển mới cho du lịch. Bước tiếp theo là chuyển định hướng ấy thành Chương trình hành động của Chính phủ theo tinh thần “5 rõ”: rõ việc, rõ người, rõ thời hạn, rõ nguồn lực và rõ kết quả.
Theo tôi, cần ưu tiên năm nhóm giải pháp.
Thứ nhất, xây dựng quy hoạch kinh tế đêm riêng cho từng điểm đến. Quy hoạch phải xác định rõ khu vực hoạt động, phân khúc khách hàng, sức chứa, thời gian vận hành và sản phẩm chủ lực. Không nên để tất cả địa phương cùng phát triển một kiểu phố đi bộ, chợ đêm hay sân khấu âm thanh. Mỗi nơi phải tìm được lợi thế riêng và chuyển lợi thế ấy thành sản phẩm có khả năng thương mại hóa.
Thứ hai, hình thành cơ chế một cửa và khung thử nghiệm có kiểm soát cho các mô hình mới. Du thuyền đêm, lưu trú trên sông, show thực cảnh, bảo tàng đêm và không gian sáng tạo cần có hành lang pháp lý rõ ràng. Doanh nghiệp cần một đầu mối chịu trách nhiệm xuyên suốt thay vì phải tự kết nối nhiều thủ tục rời rạc.
Đồng thời, phải có bộ máy quản lý kinh tế đêm thực sự hoạt động về đêm. Không thể quản trị một nền kinh tế diễn ra từ 18 giờ đến 6 giờ sáng bằng một hệ thống chỉ làm việc đến 17 giờ.
Thứ ba, đầu tư hạ tầng dùng chung. Đó là bến tàu, cầu cảng, giao thông công cộng ban đêm, bãi đỗ xe, chiếu sáng thẩm mỹ, nhà vệ sinh, biển chỉ dẫn đa ngôn ngữ, hệ thống cứu hộ, an ninh và thanh toán không tiền mặt. Nhà nước kiến tạo hạ tầng và luật chơi; doanh nghiệp đầu tư sản phẩm, sáng tạo trải nghiệm và chịu trách nhiệm về chất lượng.
Thứ tư, xây dựng tiêu chuẩn quốc gia cho sản phẩm du lịch đêm. Tiêu chuẩn phải bao gồm an toàn, tiếng ồn, môi trường, chất lượng phục vụ, bảo vệ quyền lợi du khách và trách nhiệm với cộng đồng.
Phát triển phải đi cùng giới hạn sức chứa, phân loại rác, giảm nhựa dùng một lần, kiểm soát nước thải và cơ chế bảo đảm người dân địa phương được tham gia, có sinh kế và được hưởng lợi. Chúng ta không thể đánh đổi môi trường, di sản và sự bình yên của cư dân để lấy doanh thu ngắn hạn.
Thứ năm, quản trị bằng dữ liệu lớn. Chúng ta cần đo được du khách ở lại bao lâu, chi tiêu vào đâu, mức độ hài lòng thế nào, lượng rác phát sinh bao nhiêu, bao nhiêu việc làm được tạo ra và bao nhiêu giá trị được giữ lại cho cộng đồng.
Dữ liệu phải trở thành cơ sở cho quy hoạch, xúc tiến, phân bổ nguồn lực và đánh giá hiệu quả, thay vì tiếp tục ra quyết định chủ yếu bằng cảm tính.
Không cần thức muộn nhất, cần tạo nên những đêm đáng nhớ nhất
Kinh tế đêm không nên được đo bằng số bóng đèn được bật, số cửa hàng mở sau nửa đêm hay âm thanh náo nhiệt đến mức nào.
Thước đo đúng phải là thời gian lưu trú dài hơn, mức chi tiêu cao hơn, việc làm tốt hơn, di sản được bảo tồn tốt hơn, môi trường sạch hơn và người dân địa phương hạnh phúc hơn.
Du lịch phải lấy khách hàng làm trung tâm, lấy văn hóa làm nền tảng, lấy hạnh phúc làm cốt lõi và lấy phát triển xanh, bền vững làm con đường dài hạn.
Việt Nam không nhất thiết phải trở thành điểm đến thức muộn nhất.
Việt Nam cần trở thành điểm đến có những đêm đáng nhớ nhất – nơi mỗi du khách được chạm vào văn hóa, con người và vẻ đẹp của đất nước bằng một trải nghiệm sâu sắc, riêng tư, giàu cảm xúc và bền vững.
Bởi giá trị của kinh tế đêm không nằm ở việc chúng ta giữ cho thành phố thức bao lâu, mà ở việc sau một đêm trải nghiệm, Việt Nam còn thức mãi trong ký ức của du khách.
