Những bài học từ Harvard và hành trình kiến tạo tương lai của LuxGroup
Tiến sĩ Phạm Hà
Founder & CEO LuxGroup
Học để lãnh đạo, lãnh đạo để học
Sau hơn hai thập kỷ xây dựng LuxGroup từ một doanh nghiệp khởi nghiệp nhỏ trở thành một hệ sinh thái du lịch, khách sạn và du thuyền cao cấp của Việt Nam, tôi vẫn luôn tin rằng học tập là một hành trình không có điểm kết thúc. Càng đi xa, tôi càng nhận ra rằng kinh nghiệm là người thầy quý giá, nhưng tư duy mới chính là động lực giúp chúng ta tiếp tục phát triển trong một thế giới thay đổi không ngừng.
Gần đây, tôi hoàn thành khóa học Exercising Leadership: Foundational Principles của Giáo sư Ronald Heifetz tại Harvard. Đây không phải là khóa học về kỹ năng quản trị hay nghệ thuật điều hành doanh nghiệp. Đó là một hành trình khám phá bản chất của lãnh đạo, buộc mỗi người học phải đối diện với những câu hỏi sâu sắc về sứ mệnh, trách nhiệm và khả năng tạo ra sự thay đổi có ý nghĩa cho cộng đồng mà mình đang phục vụ.
Điều đọng lại mạnh mẽ nhất với tôi là định nghĩa ngắn gọn nhưng đầy sức nặng:
“Leadership is the practice of mobilizing people to tackle tough challenges and thrive.”
Lãnh đạo là nghệ thuật huy động con người cùng đối diện những thách thức khó khăn và phát triển mạnh mẽ hơn từ chính những thách thức ấy.
Lãnh đạo không phải là quyền lực
Trong suy nghĩ truyền thống, lãnh đạo thường được gắn liền với chức danh, quyền hạn và vị trí trong một tổ chức. Người ta mặc nhiên cho rằng CEO là lãnh đạo, Chủ tịch là lãnh đạo, Tổng giám đốc là lãnh đạo. Tuy nhiên, Harvard đặt ra một câu hỏi rất đáng suy ngẫm: Nếu quyền lực đồng nghĩa với lãnh đạo, tại sao nhiều tổ chức vẫn thất bại dù sở hữu những người đứng đầu đầy quyền lực?
Khóa học giúp tôi nhìn nhận rõ hơn rằng quyền lực chỉ là công cụ, còn lãnh đạo là khả năng tạo ra sự chuyển hóa. Chức vụ có thể được trao, nhưng ảnh hưởng phải được xây dựng. Một người có thể sở hữu quyền lực mà không tạo ra thay đổi tích cực nào. Ngược lại, nhiều cá nhân không nắm giữ vị trí cao vẫn có thể truyền cảm hứng và dẫn dắt cộng đồng tiến về phía trước.
Nhìn lại hành trình của LuxGroup từ năm 2005, khi chúng tôi bắt đầu với nguồn lực rất hạn chế, tôi hiểu rằng điều giúp doanh nghiệp tồn tại và phát triển không phải là quyền lực hay quy mô. Đó là niềm tin vào một tầm nhìn khác biệt và sự kiên trì theo đuổi những giá trị mà mình tin là đúng.
Bài toán lớn nhất thường không phải là kỹ thuật
Một trong những khái niệm quan trọng nhất của Ronald Heifetz là sự khác biệt giữa Technical Problems và Adaptive Challenges. Những vấn đề kỹ thuật có thể được giải quyết bằng chuyên môn, quy trình và kinh nghiệm. Trong khi đó, những thách thức thích nghi đòi hỏi con người phải thay đổi cách nghĩ, cách làm và đôi khi cả những niềm tin đã ăn sâu trong văn hóa tổ chức.
Đóng một con tàu mới là vấn đề kỹ thuật. Thiết kế một sản phẩm du lịch mới là vấn đề kỹ thuật. Xây dựng một hệ thống quản trị hiện đại cũng là vấn đề kỹ thuật. Nhưng chuyển đổi từ một công ty du lịch thành một House of Brands, xây dựng văn hóa “Luxury is Culture” hay chuẩn bị thế hệ lãnh đạo kế tiếp lại là những thách thức thích nghi.
Đó là những bài toán không có sẵn đáp án. Không ai có thể giải thay chúng ta. Chúng đòi hỏi sự học hỏi liên tục, khả năng thử nghiệm và tinh thần sẵn sàng thay đổi. Và chính những thách thức như vậy mới thực sự định hình tương lai của một tổ chức.
Con người không chống lại thay đổi
Một trong những câu nói khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất trong khóa học là:
“People do not resist change. They resist loss.”
Con người không chống lại thay đổi. Họ chống lại những mất mát mà thay đổi có thể mang đến.
Khi một doanh nghiệp chuyển đổi, điều nhân viên lo lắng không phải là phần mềm mới hay quy trình mới. Họ lo sợ mất đi vị trí quen thuộc, mất đi cảm giác an toàn, mất đi năng lực từng giúp họ thành công trong quá khứ. Đó là phản ứng rất tự nhiên của con người trước sự bất định.
Trong quá trình phát triển của LuxGroup, tôi đã nhiều lần chứng kiến điều này. Mỗi bước chuyển mình đều đi kèm với sự băn khoăn, lo lắng và đôi khi là phản kháng. Bài học tôi rút ra là lãnh đạo không phải ép buộc mọi người thay đổi. Lãnh đạo là thấu hiểu những mất mát đó, tôn trọng chúng và đồng hành cùng mọi người trên hành trình thích nghi.
Hãy bước lên ban công
Khái niệm nổi tiếng nhất của Ronald Heifetz có lẽ là “Get on the Balcony”. Ông sử dụng hình ảnh một sàn nhảy và một ban công để mô tả cách lãnh đạo cần quan sát hệ thống. Khi đang ở trên sàn nhảy, chúng ta chỉ nhìn thấy những người xung quanh. Nhưng khi bước lên ban công, chúng ta có thể nhìn thấy toàn bộ bức tranh.
Trong vai trò lãnh đạo doanh nghiệp, tôi nhận ra rằng nhiều sai lầm không đến từ việc hành động chưa đủ nhanh, mà đến từ việc quan sát chưa đủ sâu. Chúng ta quá tập trung vào những công việc hàng ngày đến mức quên nhìn toàn bộ hệ thống và những lực tác động đang vận hành phía sau.
Bài học quan trọng nhất là phải liên tục di chuyển giữa hai trạng thái: hành động và suy ngẫm, tham gia và quan sát, thực thi và phản tư. Chính khả năng chuyển đổi đó giúp nhà lãnh đạo đưa ra những quyết định đúng đắn hơn trong dài hạn.
Niềm tin là tài sản lớn nhất
Harvard định nghĩa niềm tin bằng một công thức rất đơn giản:
Trust = Values + Competence
Niềm tin được xây dựng từ giá trị và năng lực.
Nếu một người rất giỏi nhưng không có đạo đức, chúng ta sẽ không tin họ. Nếu một người rất tử tế nhưng thiếu năng lực, chúng ta cũng khó có thể trao cho họ trách nhiệm lớn. Chỉ khi giá trị và năng lực cùng hiện diện, niềm tin mới được hình thành và duy trì bền vững.
Trong ngành dịch vụ cao cấp, điều này càng trở nên quan trọng. Khách hàng không chỉ mua một chuyến đi hay một cabin trên du thuyền. Họ mua sự an tâm, sự tin cậy và cảm giác được chăm sóc. Sau hơn hai mươi năm, tôi tin rằng tài sản quý giá nhất của LuxGroup không phải là đội tàu, khách sạn hay văn phòng, mà là niềm tin mà khách hàng, đối tác và đồng nghiệp đã dành cho chúng tôi.
Xung đột không phải là kẻ thù
Trong văn hóa Á Đông, nhiều người có xu hướng né tránh xung đột. Chúng ta thường cho rằng đồng thuận là dấu hiệu của thành công và bất đồng là điều cần loại bỏ. Tuy nhiên, Harvard lại đưa ra một góc nhìn hoàn toàn khác: xung đột là nguồn năng lượng của học tập và đổi mới.
Những ý tưởng đột phá hiếm khi xuất hiện trong môi trường mà mọi người đều nghĩ giống nhau. Chính sự khác biệt về góc nhìn, lợi ích và kinh nghiệm mới tạo ra động lực cho sáng tạo. Điều quan trọng không phải là loại bỏ xung đột, mà là điều phối nó theo cách xây dựng và tích cực.
Tôi nhận ra rằng vai trò của người lãnh đạo không phải là dập tắt mọi bất đồng. Nhiệm vụ của họ là tạo ra một môi trường đủ an toàn để những quan điểm khác nhau được lắng nghe và chuyển hóa thành những giải pháp tốt hơn cho tổ chức.
Điều quan trọng nhất là điều để lại
Ở phần cuối khóa học, Ronald Heifetz yêu cầu học viên lập hai danh sách. Danh sách thứ nhất là những điều chúng ta muốn có: thành công, danh tiếng, quyền lực, của cải. Danh sách thứ hai là những điều chúng ta muốn để lại: giá trị, ảnh hưởng, ý nghĩa và di sản.
Bài tập tưởng chừng đơn giản này khiến tôi suy nghĩ rất nhiều. Khi nhìn lại cuộc đời, điều khiến chúng ta tự hào nhất có lẽ không phải là những gì mình sở hữu. Điều còn lại lâu dài hơn là những giá trị mà chúng ta đã góp phần tạo ra cho người khác.
Đối với tôi, đó là những nhân viên trưởng thành cùng LuxGroup, những khách hàng có những trải nghiệm đáng nhớ, những thương hiệu Việt Nam được quốc tế ghi nhận và những đóng góp cho sự phát triển bền vững của ngành du lịch. Đó mới là những thành quả có ý nghĩa lâu dài.
Hành trình phía trước
LuxGroup đang bước vào một chương phát triển mới với nhiều cơ hội và cũng không ít thách thức. Từ du lịch sang du thuyền, từ một doanh nghiệp sáng lập sang một định chế bền vững, từ thành công hiện tại hướng tới tầm nhìn Vietnam Waterways 2045, chúng tôi hiểu rằng những bài toán phía trước sẽ không chỉ là những vấn đề kỹ thuật.
Đó là những thách thức thích nghi đòi hỏi sự học hỏi liên tục, khả năng thay đổi và tinh thần dám đối diện với những câu hỏi khó. Chúng đòi hỏi mỗi thành viên trong tổ chức phải cùng nhau trưởng thành, cùng nhau xây dựng những năng lực mới để thích ứng với tương lai.
Tôi khép lại khóa học Harvard với một niềm tin sâu sắc hơn bao giờ hết rằng lãnh đạo không phải là việc đi trước để mọi người đi theo. Lãnh đạo là tạo điều kiện để mọi người cùng tiến về phía trước. Và thành công lớn nhất của một nhà lãnh đạo không phải là những gì mình đạt được, mà là những gì mình truyền lại cho thế hệ kế tiếp.
Đó cũng chính là hành trình mà chúng tôi đang theo đuổi mỗi ngày tại LuxGroup.
Luxury is Culture.
Delivering Happiness.
Creating Legacy.
