Những suy ngẫm từ khóa học Harvard Online “Building a Winning Mindset: Flexibility and Resiliency at Work”
TS. Phạm Hà – Nhà sáng lập, Chủ tịch & Tổng Giám đốc LuxGroup®
Lãnh Đạo Không Còn Là Nghệ Thuật Của Sự Chắc Chắn
Trong nhiều thập kỷ, chúng ta ngưỡng mộ những nhà lãnh đạo mạnh mẽ, quyết đoán và dường như không bao giờ dao động trước áp lực. Thành công được gắn với sự cứng rắn, khả năng kiểm soát và những câu trả lời dứt khoát. Nhưng thế giới đang thay đổi nhanh hơn bất kỳ mô hình lãnh đạo truyền thống nào có thể theo kịp. Trí tuệ nhân tạo, biến động địa chính trị, chuyển đổi số, khủng hoảng khí hậu và những kỳ vọng mới của lực lượng lao động đang buộc các tổ chức phải thích nghi liên tục. Trong bối cảnh ấy, lợi thế cạnh tranh không còn thuộc về người mạnh nhất, mà thuộc về người thích nghi nhanh nhất. Đó cũng là thông điệp lớn nhất tôi nhận được từ khóa học Building a Winning Mindset: Flexibility and Resiliency at Work của Harvard Online. Khóa học không dạy cách loại bỏ áp lực, mà dạy cách thay đổi mối quan hệ của chúng ta với áp lực.
Kẻ Thù Lớn Nhất Không Phải Là Thử Thách, Mà Là Sự Né Tránh
Một trong những phát hiện khiến tôi suy ngẫm nhất là Harvard không xem khó khăn là vấn đề. Vấn đề nằm ở phản ứng của chúng ta trước khó khăn. Bộ não con người được lập trình để tránh đau đớn và tìm kiếm sự an toàn. Vì vậy, khi đối diện với một cuộc đối thoại khó khăn, một quyết định rủi ro hay một sự thay đổi lớn, phản ứng đầu tiên thường là né tránh. Chúng ta trì hoãn, phản ứng nóng nảy hoặc chấp nhận ở lại trong những điều không còn phù hợp chỉ vì chúng quen thuộc. Harvard gọi đó là psychological avoidance. Điều nguy hiểm là những phản ứng này giúp chúng ta cảm thấy dễ chịu trong ngắn hạn nhưng lại tích tụ những chi phí rất lớn trong dài hạn. Nhiều tổ chức không thất bại vì chiến lược sai, mà vì những cuộc đối thoại cần thiết đã không bao giờ diễn ra.
Mọi Quyết Định Đều Bắt Đầu Từ Một Câu Chuyện Trong Đầu
Khóa học giới thiệu mô hình Thoughts – Emotions – Behaviors (TEB), dựa trên nền tảng của Liệu pháp Nhận thức – Hành vi (CBT). Đây là một trong những mô hình đơn giản nhưng có sức ảnh hưởng mạnh mẽ nhất đối với tôi. Chúng ta thường nghĩ rằng sự kiện tạo ra cảm xúc. Harvard chứng minh điều ngược lại. Giữa sự kiện và cảm xúc luôn tồn tại một “người kể chuyện” vô hình: chính những suy nghĩ của chúng ta. Cách chúng ta diễn giải thực tế quyết định cảm xúc, và cảm xúc lại quyết định hành vi. Khi nhận ra điều đó, chúng ta tạo ra một khoảng dừng quý giá giữa kích thích và phản ứng. Chính khoảng dừng ấy cho phép lý trí thay thế bản năng, giúp người lãnh đạo đưa ra những quyết định sáng suốt thay vì những phản ứng tức thời.
Điều Chúng Ta Tin Không Phải Lúc Nào Cũng Là Sự Thật
Một bài học khác khiến tôi nhìn lại chính mình là khái niệm cognitive distortions – những lệch lạc trong nhận thức. Chúng ta thường tự nhủ: “Mình chưa đủ giỏi”, “Mọi người chắc đang đánh giá mình”, hay “Nếu dự án này thất bại thì mọi thứ sẽ kết thúc”. Những suy nghĩ ấy xuất hiện rất tự nhiên nên dễ bị nhầm lẫn với sự thật. Nhưng thực chất, đó chỉ là những dự đoán của bộ não trước điều chưa biết. Harvard không khuyến khích lạc quan mù quáng, mà khuyến khích kiểm chứng suy nghĩ bằng bằng chứng và thực tế. Một nhà lãnh đạo trưởng thành không phải là người không bao giờ nghi ngờ bản thân. Họ là người biết đối thoại với chính mình bằng sự tỉnh táo thay vì để nỗi sợ trở thành người ra quyết định.
Mục Tiêu Xây Dựng Doanh Nghiệp, Giá Trị Xây Dựng Di Sản
Có lẽ chương có ảnh hưởng sâu sắc nhất đối với tôi là chương nói về Values. Harvard phân biệt rất rõ giữa mục tiêu và giá trị. Mục tiêu trả lời câu hỏi “Chúng ta muốn đạt được điều gì?”, còn giá trị trả lời “Tại sao điều đó lại đáng để theo đuổi?”. Mục tiêu có thể hoàn thành và kết thúc. Giá trị thì không bao giờ hoàn thành; chúng được thực hành mỗi ngày. Khi nhìn lại hành trình hơn hai mươi năm của LuxGroup, tôi nhận ra rằng People First®, Doing Business with Kindness, Luxury Is Meaning® và Delivering Happiness® chưa bao giờ chỉ là khẩu hiệu. Đó là hệ quy chiếu giúp chúng tôi đưa ra quyết định trong những thời điểm khó khăn nhất. Harvard đặt ra một câu hỏi rất đáng suy ngẫm: nếu nhìn vào lịch làm việc của bạn, người khác sẽ biết bạn thực sự coi trọng điều gì? Bởi cuối cùng, chúng ta không sống theo những gì mình tuyên bố, mà theo cách mình sử dụng thời gian.
Hãy Trở Thành Nước, Đừng Trở Thành Đá
Khóa học kết thúc bằng một hình ảnh rất gần với triết lý phương Đông mà tôi luôn yêu thích: “Become the water, not the rock.” Đá tạo cảm giác mạnh mẽ vì không chịu thay đổi. Nhưng cũng chính vì quá cứng mà đá có thể nứt vỡ trước áp lực đủ lớn. Nước thì khác. Nước thay đổi hình dạng theo hoàn cảnh mà không đánh mất bản chất của mình. Nước không chống lại dòng chảy, nhưng cuối cùng lại có thể bào mòn cả đá. Đó là hình ảnh đẹp nhất về một nhà lãnh đạo hiện đại. Chúng ta không cần bất khả chiến bại. Điều chúng ta cần là khả năng thích nghi mà vẫn giữ vững giá trị cốt lõi. Sự linh hoạt trong phương pháp không đồng nghĩa với sự thỏa hiệp về nguyên tắc.
Lãnh Đạo Người Khác Bắt Đầu Từ Việc Lãnh Đạo Chính Mình
Nếu những khóa học trước của Harvard giúp tôi hiểu cách xây dựng chiến lược, dẫn dắt tổ chức và quản trị sự thay đổi, thì Building a Winning Mindset lại bắt đầu từ bên trong. Nó nhắc nhở rằng trước khi lãnh đạo người khác, chúng ta phải học cách lãnh đạo chính tâm trí của mình. Một CEO không thể xây dựng một tổ chức bình tĩnh nếu bản thân luôn phản ứng theo cảm xúc. Một tổ chức không thể thích nghi nhanh hơn tốc độ thích nghi của người lãnh đạo. Khả năng phục hồi của doanh nghiệp luôn bắt đầu từ khả năng phục hồi của chính người đứng đầu.
Chiến Thắng Thuộc Về Người Biết Thích Nghi
Trong một thế giới mà thay đổi đã trở thành trạng thái bình thường, tôi tin rằng lợi thế cạnh tranh lớn nhất của thế kỷ XXI không còn là vốn, quy mô hay công nghệ. Đó là psychological flexibility – khả năng giữ được sự bình tĩnh trước bất định, học hỏi từ nghịch cảnh và điều chỉnh cách tiếp cận mà không đánh mất mục đích. Lịch sử không thuộc về những tổ chức mạnh nhất, mà thuộc về những tổ chức biết tiến hóa. Điều đó cũng đúng với mỗi nhà lãnh đạo. Chúng ta không thể kiểm soát mọi cơn sóng của thị trường, nhưng luôn có thể lựa chọn cách mình đối diện với chúng. Cuối cùng, chiến thắng không thuộc về người cứng rắn nhất, mà thuộc về người đủ khiêm tốn để học hỏi, đủ can đảm để thay đổi và đủ kiên định để không bao giờ đánh mất những giá trị làm nên bản sắc của mình. Giống như nước, họ không ngừng chuyển động, không ngừng thích nghi và luôn tìm được con đường để tiếp tục chảy về phía trước.
