Bài học từ Module 4 – Sustainable Investing, Harvard Business School Online
Phạm Hà – Chủ tịch kiêm CEO LuxGroup® – A Group of Small Giants
Một buổi sáng trên vịnh Lan Hạ, du khách thức dậy giữa hàng trăm đảo đá vôi, thưởng thức món ăn Việt Nam, nghe câu chuyện về doanh nhân Bạch Thái Bưởi và khám phá nghệ thuật Việt trên Heritage Cruises Bình Chuẩn®. Trải nghiệm ấy có thể tạo doanh thu, việc làm, niềm tự hào văn hóa và ký ức đẹp. Nhưng nó có thực sự tạo ra tác động tích cực lâu dài đối với cộng đồng và môi trường hay không?
Đây chính là câu hỏi trung tâm của quản lý và đo lường tác động.
Trong nhiều năm, các doanh nghiệp du lịch thường báo cáo số khách, doanh thu, số việc làm hoặc số cây đã trồng. Những con số này cần thiết nhưng chưa đủ. Chúng phản ánh hoạt động và kết quả trực tiếp, chứ chưa chứng minh được đời sống cộng đồng đã cải thiện, di sản được bảo tồn hay môi trường đã phục hồi.
Bài học lớn nhất từ Module 4 của khóa Sustainable Investing là: ý định tốt không đồng nghĩa với tác động tốt. Muốn trở thành một doanh nghiệp tạo tác động ròng tích cực, LuxGroup phải chuyển từ kể câu chuyện về phát triển bền vững sang quản trị, đo lường và chịu trách nhiệm đối với tác động thực tế.
Từ cam kết ESG đến hệ thống quản trị tác động
Quản lý tác động gồm bốn bước liên kết với nhau:
- Xác định mục tiêu và chỉ số tác động.
- Triển khai và đo lường tác động đã cam kết.
- Đánh giá đồng thời kết quả kinh doanh và tác động.
- Bảo đảm tác động được duy trì khi dự án kết thúc, chuyển giao hoặc doanh nghiệp thoái vốn.
Đối với LuxGroup, mục tiêu Net Positive 2030 cần được chuyển thành những kết quả cụ thể. Thay vì chỉ tuyên bố “du lịch có trách nhiệm”, tập đoàn cần xác định rõ mình muốn tạo thay đổi cho ai, trong lĩnh vực nào, tại địa phương nào và ở mức độ bao nhiêu.
Các mục tiêu có thể được xây dựng theo năm trụ cột: People, Planet, Place, Prosperity và Partnership.
People tập trung vào hạnh phúc, năng lực và sinh kế của nhân viên, hướng dẫn viên, nghệ nhân và cộng đồng. Planet đo lường phát thải, năng lượng, nước, rác thải và đa dạng sinh học. Place hướng đến bảo tồn bản sắc, nghệ thuật và di sản điểm đến. Prosperity đánh giá giá trị kinh tế được giữ lại tại địa phương. Partnership đo chất lượng hợp tác với cộng đồng, nhà cung cấp, hiệp hội và cơ quan quản lý.
Như vậy, Delivering Happiness® không còn chỉ là một triết lý thương hiệu. Nó trở thành một hệ thống quản trị có mục tiêu, chỉ số và trách nhiệm rõ ràng.
Chuỗi logic tác động cho LuxGroup
Module 4 giới thiệu chuỗi logic gồm năm thành phần:
Input → Activity → Output → Outcome → Impact
Hãy áp dụng mô hình này cho Heritage Cruises Bình Chuẩn®.
Input bao gồm vốn đầu tư, đội tàu, nhân sự, thời gian đào tạo, công nghệ, mạng lưới nghệ sĩ và các quan hệ cộng đồng.
Activity là những việc LuxGroup thực hiện: tuyển dụng và đào tạo người địa phương; mua hàng từ nhà cung cấp Việt Nam; giới thiệu nghệ thuật, ẩm thực và lịch sử; giảm nhựa dùng một lần; quản lý năng lượng, nước và rác thải; tổ chức các hành trình có trách nhiệm.
Output là kết quả trực tiếp: số khách được phục vụ, số nhân sự được đào tạo, số nghệ sĩ được giới thiệu, số hợp đồng với nhà cung cấp địa phương, lượng rác được phân loại hoặc số chương trình văn hóa được tổ chức.
Outcome là sự thay đổi đối với con người và môi trường: thu nhập của nhà cung cấp tăng lên; nhân viên có cơ hội thăng tiến; du khách hiểu hơn về di sản Việt Nam; mức tiêu thụ nhiên liệu trên mỗi khách giảm; lượng rác thải ra môi trường thấp hơn.
Impact là thay đổi dài hạn: di sản văn hóa được gìn giữ, sinh kế địa phương trở nên bền vững, hệ sinh thái điểm đến được cải thiện và mô hình du lịch sang trọng của Việt Nam chuyển từ khai thác tài nguyên sang tái tạo giá trị.
Sự phân biệt này rất quan trọng. “Phục vụ 50.000 lượt khách” là output. “Làm tăng nhận thức và hành vi có trách nhiệm của du khách” là outcome. “Góp phần bảo tồn lâu dài di sản và hệ sinh thái” mới là impact.
Additionality: LuxGroup thực sự tạo thêm điều gì?
Một câu hỏi khó hơn là tính bổ sung: tác động nào chỉ xảy ra nhờ sự tham gia của LuxGroup?
Nếu một nhà cung cấp địa phương đã phát triển tốt và có thể dễ dàng bán hàng cho nhiều doanh nghiệp khác, toàn bộ sự tăng trưởng của họ không thể được quy cho LuxGroup. Nhưng nếu tập đoàn đào tạo một nghệ nhân, hỗ trợ phát triển sản phẩm, ký hợp đồng dài hạn và đưa câu chuyện của họ đến thị trường quốc tế, phần đóng góp bổ sung trở nên rõ ràng hơn.
Tương tự, việc trưng bày tranh Việt Nam trên du thuyền là một output. Nếu hoạt động ấy giúp nghệ sĩ tiếp cận khách hàng mới, tạo doanh thu, nâng cao hiểu biết của công chúng và nuôi dưỡng niềm tự hào văn hóa, LuxGroup đã tạo ra outcome. Nếu không có nền tảng này, những kết quả đó có xảy ra với cùng quy mô hay không? Câu trả lời giúp xác định additionality.
Do đó, LuxGroup không nên nhận toàn bộ công lao. Tập đoàn cần công khai vai trò của nghệ sĩ, cộng đồng, chính quyền, đối tác và du khách trong quá trình tạo tác động.
Đo điều quan trọng, không chỉ điều dễ đo
Một hệ thống chỉ số tốt phải cân bằng giữa tính nghiêm ngặt và tính thực tiễn. LuxGroup có thể xây dựng bảng điều khiển tác động gồm những chỉ số cốt lõi sau:
- Phát thải carbon trên mỗi khách hoặc mỗi đêm lưu trú.
- Mức sử dụng nhiên liệu, điện và nước trên mỗi khách.
- Tỷ lệ rác được tái chế, tái sử dụng hoặc tránh phát sinh.
- Tỷ lệ mua hàng từ doanh nghiệp và cộng đồng địa phương.
- Số tiền được giữ lại trong nền kinh tế địa phương.
- Tỷ lệ nhân viên địa phương và phụ nữ trong vị trí quản lý.
- Thu nhập, mức độ hài lòng và tỷ lệ gắn bó của nhân viên.
- Số nghệ sĩ, nghệ nhân và câu chuyện di sản được giới thiệu.
- Mức thay đổi trong nhận thức của khách trước và sau hành trình.
- Mức độ hài lòng của cộng đồng đối với hoạt động du lịch.
Travelife Certified đạt được ngày 25 tháng 2 năm 2025 là một nền tảng quan trọng. Tuy nhiên, chứng nhận không phải điểm kết thúc. Giá trị thực sự nằm ở việc biến tiêu chuẩn thành dữ liệu quản trị thường xuyên và những cải thiện có thể kiểm chứng.
Lean Data: lắng nghe tiếng nói của khách hàng và cộng đồng
Không phải mọi tác động đều cần một nghiên cứu học thuật tốn kém. Lean Data cung cấp một phương pháp nhanh, khả thi và phù hợp với doanh nghiệp du lịch.
LuxGroup có thể gửi khảo sát ngắn đến khách sau chuyến đi:
- Anh/chị có hiểu hơn về văn hóa Việt Nam sau hành trình không?
- Trải nghiệm có làm thay đổi cách anh/chị nhìn nhận du lịch có trách nhiệm không?
- Hoạt động nào tạo ra giá trị lớn nhất?
- Điều gì trong hành trình chưa phù hợp với cam kết bền vững?
- Anh/chị có sẵn sàng lựa chọn hoặc trả thêm cho trải nghiệm tạo tác động tích cực không?
Tập đoàn cũng cần hỏi nhân viên, nhà cung cấp và cộng đồng: hợp tác với LuxGroup có làm tăng thu nhập, kỹ năng, cơ hội kinh doanh hoặc chất lượng cuộc sống của họ không?
Lean Data nhanh và hữu ích cho việc cải tiến, nhưng nó không chứng minh được quan hệ nhân quả. Người trả lời có thể thiên lệch, mẫu khảo sát có thể không đại diện và cách đặt câu hỏi có thể ảnh hưởng đến kết quả. Vì vậy, LuxGroup nên kết hợp khảo sát với dữ liệu vận hành, phỏng vấn độc lập, so sánh trước–sau và nhóm đối chứng khi cần thiết.
Hướng tới tài khoản tác động
Một bước tiến xa hơn là kết nối ESG với kế toán. Báo cáo tài chính hiện nay ghi nhận doanh thu, chi phí và lợi nhuận của doanh nghiệp, nhưng thường không phản ánh đầy đủ giá trị hoặc tổn thất mà doanh nghiệp tạo ra cho xã hội.
LuxGroup có thể thử nghiệm một “báo cáo lợi nhuận và tác động” song song với báo cáo tài chính:
- Giá trị thu nhập tạo ra cho lao động địa phương.
- Giá trị mua hàng từ doanh nghiệp Việt Nam.
- Chi phí xã hội ước tính của lượng carbon phát thải.
- Giá trị carbon được tránh hoặc giảm.
- Giá trị đào tạo và nâng cao năng lực nhân viên.
- Giá trị kinh tế của hoạt động bảo tồn và quảng bá di sản.
Việc quy đổi tác động thành tiền không bao giờ hoàn hảo. Nhưng giống như Impact Multiple of Money của Rise Fund, mục tiêu không phải tạo ra một con số tuyệt đối đúng. Mục tiêu là buộc nhà quản trị phân tách các yếu tố tác động, công khai giả định và đưa tác động vào quá trình phân bổ vốn.
Một dự án mới không nên chỉ được đánh giá bằng doanh thu, EBITDA hay thời gian hoàn vốn. Ban lãnh đạo cũng cần hỏi: dự án tạo ra bao nhiêu giá trị xã hội và môi trường trên mỗi đồng vốn đầu tư?
Từ “Luxury Is Culture®” đến lợi thế cạnh tranh
Công bố ESG vững chắc có thể tạo lợi thế cạnh tranh. Nó giúp LuxGroup xây dựng niềm tin, thu hút nhân tài, tiếp cận nhà đầu tư dài hạn, giảm rủi ro, củng cố quan hệ với điểm đến và phân biệt thương hiệu trước tình trạng greenwashing.
Nhưng lợi thế lớn nhất đến từ việc sử dụng dữ liệu để ra quyết định tốt hơn. Nếu một hành trình vừa tạo lợi nhuận, vừa tăng thu nhập địa phương và giảm phát thải, LuxGroup có thể mở rộng. Nếu một hoạt động mang câu chuyện hấp dẫn nhưng không tạo thay đổi thực tế, doanh nghiệp cần thiết kế lại hoặc dừng lại.
Mỗi đơn vị kinh doanh nên có một chuỗi logic tác động và bảng chỉ số riêng. Ban điều hành xem xét kết quả hằng quý; hội đồng lãnh đạo đánh giá hằng năm; các tuyên bố quan trọng cần được kiểm chứng độc lập. Một phần KPI và đãi ngộ của nhà quản lý nên gắn với kết quả tác động bên cạnh chỉ tiêu tài chính.
“Luxury Is Culture®” vì thế có thể tiến thêm một bước: từ kể chuyện văn hóa sang đầu tư cho văn hóa, đo lường giá trị văn hóa và chứng minh rằng văn hóa tạo ra thịnh vượng bền vững.
Kết luận: hạch toán điều chúng ta thực sự coi trọng
John Maynard Keynes từng nói: “Thà gần đúng còn hơn chính xác một cách sai lầm.”
Đo lường tác động chắc chắn chứa đựng giả định và giới hạn. Nhưng sự không hoàn hảo không phải lý do để không đo lường. Điều nguy hiểm hơn là tuyên bố tạo tác động mà không xác định mục tiêu, không thu thập bằng chứng và không chịu trách nhiệm.
LuxGroup đã xây dựng mình như một “House of Small Giants”—một tập hợp những doanh nghiệp không nhất thiết lớn nhất nhưng mong muốn trở thành tốt nhất trong lĩnh vực của mình. Bước tiếp theo là chứng minh rằng “tốt nhất” không chỉ được đo bằng doanh thu, giải thưởng hay số lượng khách, mà còn bằng giá trị lâu dài tạo ra cho con người, hành tinh và di sản Việt Nam.
Khi hạnh phúc, văn hóa và tác động được đo lường cùng với lợi nhuận, Net Positive 2030 sẽ không còn chỉ là một khát vọng. Nó sẽ trở thành một chiến lược quản trị, một kỷ luật đầu tư và một di sản có thể kiểm chứng.
