Phạm Hà, Chủ tịch kiêm CEO LuxGroup
Khách rời đi, điều gì ở lại? Một dòng sông sạch hơn, một nghề cũ có người nối nghiệp, hay chỉ thêm doanh thu và những bức ảnh? Du lịch tái sinh bắt đầu bằng cách nhìn thẳng vào câu hỏi ấy.
Một con tàu rời bến mang theo niềm vui của du khách. Trên bờ, người bán hàng đếm lại thu nhập. Dưới nước, dòng sông nhận cả những gì không vào sổ sách. Chúng ta quen tính doanh thu; hiếm khi tính sức khỏe dòng sông, giá trị ở lại với cư dân, hay một di sản có còn người tiếp nối.
Du lịch Việt Nam cần thước đo trưởng thành hơn. Điểm đến không thể mãi cho đi cảnh quan, văn hóa và lòng hiếu khách mà không được bồi đắp.
Tái sinh nghĩa là gì?
Thuật ngữ phổ biến trong nghiên cứu là regenerative tourism, dịch là du lịch tái sinh hoặc tái tạo: tổ chức du lịch để thiên nhiên, văn hóa, cộng đồng và sinh kế có khả năng phục hồi, phát triển. Một số tài liệu dùng generative tourism, “du lịch tạo sinh”, để nhấn vào việc tạo điều kiện cho cuộc sống địa phương tiếp tục nảy nở. Hai cách nói gần nhau về tinh thần; regenerative tourism là tên gọi chuẩn xác hơn cho mô hình tái sinh.
Du lịch có trách nhiệm đòi hỏi mỗi bên tôn trọng cư dân, trả công công bằng, giảm rác và chịu trách nhiệm về tác động của mình. Du lịch bền vững cân bằng kinh tế, môi trường, văn hóa xã hội hôm nay và trong tương lai. Net zero là mục tiêu khí hậu: giảm sâu phát thải rồi cân bằng phần còn lại bằng loại bỏ carbon đáng tin cậy. Một cơ sở đạt mục tiêu carbon vẫn có thể làm tổn thương nguồn nước của cư dân.
Positive impact, tác động tích cực, cần được kiểm chứng: cảnh quan hồi phục, nghệ nhân có người học nghề, thu nhập và tiếng nói của cư dân tăng lên. Du lịch tái sinh hướng tới những kết quả ấy; đó không phải danh hiệu doanh nghiệp tự trao.
Theo cách hiểu của tôi: “Du lịch tái sinh là gìn giữ và phát triển những gì ta được thừa hưởng; không chỉ để lại cho đời sau một điểm đến không bị tổn hại, mà còn một nơi tốt hơn hôm nay.” Tốt hơn không nhất thiết có thêm công trình. Có khi là bãi bồi được chăm sóc, một nếp nhà được gìn giữ, hay người trẻ tự hào kể lại chuyện quê mình.
Một nơi đáng sống mới là nơi đáng đến
Tại hội thảo “Phát triển du lịch tái tạo ở Việt Nam” ở Đại học Kinh tế Quốc dân ngày 24/9/2026, ThS Hoàng Thị Ngọc Quỳnh đề nghị đo sức khỏe hệ sinh thái, sức sống văn hóa và giá trị giữ lại địa phương. Ông Nguyễn Ngọc Bích nhấn mạnh: nơi đáng sống mới có nền tảng để thành nơi đáng đến. PGS.TS Phạm Trương Hoàng gọi tái tạo là bước trưởng thành của tư duy bền vững.
Một làng nghề đón hàng nghìn khách, nhưng nghệ nhân chỉ được trả tiền biểu diễn còn hàng lưu niệm sản xuất nơi khác: điều gì đang được bảo tồn? Một điệu hát có thể vang lên hằng đêm trước du khách mà lặng dần trong cộng đồng. Di sản sống khi người dân còn thực hành, truyền dạy và trân quý nó.
Người dân cần tham gia trước khi quyết định tuyến tham quan, bến tàu hay lịch biểu diễn. Họ hiểu con nước, mùa cá và giới hạn khu dân cư. Tham vấn thực chất có thể khiến dự án đổi giờ, giảm công suất. Đổi lại là sự tin cậy không thể mua bằng quảng cáo.
Một nhóm khách ở lâu, trả giá xứng đáng cho dịch vụ địa phương vào mùa thấp điểm có thể tạo giá trị tốt hơn đoàn lớn đến cùng lúc rồi để lại áp lực xử lý. Giá trị ròng nào ở lại sau mỗi lượt khách?
Những câu chuyện đang đi trên mặt nước
Với Lux Cruises Group, mỗi vùng nước là một kho ký ức. Heritage Cruises Bình Chuẩn trên vịnh Lan Hạ gợi lại tinh thần doanh nhân hàng hải Bạch Thái Bưởi, đưa nghệ thuật và ký ức biển vào không gian của một con tàu. Emperor Cruises kể câu chuyện văn hóa Việt qua ẩm thực, thiết kế và hội họa Phạm Lực. Amiral trên sông Sài Gòn khơi lại bến Nhà Rồng, hành trình lịch sử và nhịp sống hai bên bờ. Những câu chuyện ấy giúp khách nhìn sâu hơn vào nơi mình đi qua.
Nhưng một câu chuyện được kể đẹp chưa đủ làm nên du lịch tái sinh. Cảnh quan, văn hóa bản địa, phong tục và nếp nhà phải được tiếp sức bên ngoài con tàu. Người làm nghề có thu nhập xứng đáng không? Có thêm người trẻ học và kể chuyện di sản không? Bến bãi và mặt nước có được chăm sóc tốt hơn qua từng năm không? Với Bình Chuẩn, Emperor và Amiral, đó là những câu hỏi chúng tôi cần trả lời bằng dữ liệu và hành động, chứ không thể chỉ bằng cảm xúc của khách.
Hãy bắt đầu bằng mua hàng địa phương, trả công đúng cho nghệ nhân, kiểm soát nước thải và rác, điều chỉnh hành trình theo sức tải bến, bảo vệ quyền tiếp cận bờ sông. Một buổi nhặt rác đáng làm, nhưng chưa chứng minh dòng sông khỏe lên.
Đo điều còn ở lại
Doanh nghiệp cần xác lập đường cơ sở: nước, nhiên liệu, rác; mua hàng địa phương; chất lượng việc làm; mức hài lòng của cư dân; tình trạng cảnh quan và di sản. Rồi đặt mục tiêu, phân bổ ngân sách và công bố cả điều chưa đạt. Kết quả khiêm tốn nhưng đo được đáng tin hơn lời hứa không số liệu.
Chính quyền có thể chọn vài điểm đến để thí điểm, xác định sức tải và tạo cơ chế để cộng đồng, doanh nghiệp cùng giám sát. Ưu đãi hay xúc tiến nên gắn với kết quả được kiểm chứng, không chỉ với số công trình hoặc số khách. Nhà nghiên cứu có thể giúp thiết kế chỉ số; người dân giúp trả lời câu hỏi quan trọng nhất: cuộc sống ở đây có tốt lên không?
Phục hồi cảnh quan, vun đắp nghề cũ và đào tạo con người đều cần vốn kiên nhẫn. Lợi nhuận dài hạn của doanh nghiệp gắn với sức sống dài hạn của nơi mình kinh doanh. Chúng ta thường hứa mang lại ký ức đẹp cho du khách. Du lịch tái sinh đòi hỏi một lời hứa nữa với người ở lại: sau mỗi chuyến đi, nơi họ gọi là nhà vẫn đáng sống hơn.
