Khi khả năng thích nghi trở thành lợi thế cạnh tranh của nhà lãnh đạo
Bài học từ khóa học “Building a Winning Mindset: Flexibility and Resiliency at Work”
TS. Phạm Hà – Chủ tịch & Tổng Giám đốc LuxGroup®
1. Khi sức mạnh không còn đồng nghĩa với cứng rắn
Trong nhiều năm, chúng ta thường tin rằng thành công thuộc về những người mạnh mẽ nhất, thông minh nhất hoặc kiên trì nhất. Nhưng thế giới ngày nay đang chứng minh một điều khác. Trong một môi trường đầy biến động, lợi thế cạnh tranh bền vững không còn nằm ở sức mạnh hay sự cứng rắn, mà ở khả năng thích nghi. Đó cũng là thông điệp cốt lõi của khóa học Building a Winning Mindset: Flexibility and Resiliency at Work. Khóa học không dạy cách loại bỏ áp lực, mà dạy cách thay đổi mối quan hệ của chúng ta với áp lực. Không phải bằng việc trở nên cứng như đá, mà bằng việc học cách trở thành nước — linh hoạt, kiên định và luôn tìm được con đường tiến về phía trước.
2. Khó khăn không phải kẻ thù — né tránh mới là vấn đề
Điều khiến tôi ấn tượng nhất là Harvard không xem khó khăn là kẻ thù. Thách thức chỉ trở thành vấn đề khi chúng ta né tránh nó. Khóa học giới thiệu khái niệm psychological avoidance, xu hướng tự nhiên của con người khi cố gắng tránh xa những điều gây khó chịu. Chúng ta trì hoãn một cuộc đối thoại khó khăn, phản ứng nóng nảy để giải tỏa cảm xúc, hoặc chấp nhận ở lại trong một trạng thái không còn phù hợp chỉ vì sợ thay đổi. Những hành vi ấy mang lại cảm giác dễ chịu trong ngắn hạn, nhưng lại khiến tổ chức và con người trả giá trong dài hạn. Tôi nhận ra rằng nhiều quyết định lãnh đạo không thất bại vì thiếu chiến lược, mà vì chúng ta để cảm xúc dẫn đường thay vì giá trị.
3. Khoảng dừng giữa kích thích và phản ứng
Một bài học sâu sắc khác đến từ chu trình TEB (Thoughts – Emotions – Behaviors). Harvard nhắc nhở rằng chúng ta không phản ứng với thực tế, mà phản ứng với cách mình diễn giải thực tế. Một suy nghĩ tiêu cực sẽ tạo ra cảm xúc tiêu cực; cảm xúc ấy dẫn đến hành vi phòng vệ, và hành vi lại củng cố niềm tin ban đầu. Đó là một vòng lặp. Khi quan sát được vòng lặp ấy, chúng ta tạo ra một khoảng dừng đủ để vỏ não trước trán thay thế phản ứng bản năng của hạch hạnh nhân. Khoảng dừng ấy tuy ngắn ngủi nhưng chính là nơi sinh ra những quyết định lãnh đạo tốt hơn.
4. Không phải mọi điều ta nghĩ đều là sự thật
Khóa học cũng khiến tôi suy ngẫm nhiều về những lệch lạc trong nhận thức. Chúng ta thường tin rằng những câu như “Tôi chưa đủ giỏi”, “Mọi người đang đánh giá tôi” hay “Nếu thất bại thì mọi thứ sẽ kết thúc” là sự thật. Thực chất, đó có thể chỉ là những câu chuyện mà bộ não tạo ra để phản ứng nhanh với bất định. Một nhà lãnh đạo trưởng thành không phải là người không bao giờ có những suy nghĩ ấy, mà là người biết kiểm chứng chúng bằng thực tế. Sự thay đổi lớn nhất không nằm ở hoàn cảnh bên ngoài, mà ở cách chúng ta đối thoại với chính mình.
5. Mục tiêu cho ta đích đến, giá trị cho ta phương hướng
Đối với tôi, chương nói về Values là phần có sức ảnh hưởng mạnh nhất. Harvard phân biệt rất rõ giữa mục tiêu và giá trị. Mục tiêu trả lời câu hỏi “Tôi muốn đạt được điều gì?”, còn giá trị trả lời “Tại sao điều đó lại quan trọng?”. Mục tiêu có thể hoàn thành, nhưng giá trị là điều chúng ta lựa chọn sống mỗi ngày. Khi nhìn lại hành trình xây dựng LuxGroup, tôi nhận ra những triết lý như People First®, Doing Business with Kindness, Delivering Happiness® và Luxury Is Meaning® không phải là khẩu hiệu tiếp thị. Chúng là những giá trị đã dẫn dắt mọi quyết định, từ cách phục vụ khách hàng, phát triển nhân viên đến bảo tồn di sản và phát triển du lịch bền vững. Điều Harvard nhắc nhở tôi là: nếu lịch làm việc của một CEO không phản ánh những giá trị ấy, thì rất có thể cuộc sống cũng đang dần rời xa điều mình tin tưởng.
6. Hãy trở thành nước, đừng trở thành đá
Khóa học khép lại bằng một tư tưởng rất gần với triết lý phương Đông mà tôi luôn yêu thích: “Become the water, not the rock.” Đá mạnh vì sự cứng rắn, nhưng cũng có thể nứt vỡ trước áp lực. Nước mềm mại, nhưng luôn tìm được đường đi. Nước thay đổi hình dạng theo hoàn cảnh mà không đánh mất bản chất của mình. Tôi cho rằng đây là hình ảnh đẹp nhất về một nhà lãnh đạo trong thế kỷ XXI. Chúng ta không cần trở nên bất khả chiến bại; chúng ta cần trở nên đủ linh hoạt để thích nghi với mọi biến động mà vẫn giữ vững mục đích và những giá trị cốt lõi.
7. Trước khi lãnh đạo người khác, hãy lãnh đạo chính mình
Nếu các khóa học trước của Harvard giúp tôi hiểu làm thế nào để lãnh đạo người khác, thì Building a Winning Mindset giúp tôi hiểu làm thế nào để lãnh đạo chính mình. Bởi trước khi dẫn dắt một tổ chức vượt qua thay đổi, người lãnh đạo phải học cách quản trị những suy nghĩ, cảm xúc và phản ứng của chính mình. Một tổ chức chỉ có thể thích nghi nhanh bằng tốc độ thích nghi của người lãnh đạo.
8. Khả năng thích nghi là lợi thế cạnh tranh mới
Trong một thế giới mà sự thay đổi đã trở thành trạng thái bình thường, tôi tin rằng lợi thế cạnh tranh quan trọng nhất không còn chỉ là quy mô, công nghệ hay nguồn vốn. Đó còn là tư duy. Một tư duy đủ linh hoạt để học hỏi, đủ bình tĩnh để đối diện nghịch cảnh và đủ kiên định để không đánh mất những giá trị cốt lõi.
Cuối cùng, chiến thắng không nhất thiết thuộc về người mạnh nhất, mà thường thuộc về người có khả năng thích nghi tốt nhất. Và cũng giống như dòng nước, những nhà lãnh đạo biết thích nghi sẽ luôn tìm được con đường để tiếp tục chảy về phía trước.
