Phạm Hà – Founding President & CEO, LuxGroup®
Việt Nam có hơn 3.260 km bờ biển, hàng nghìn km sông ngòi và nền văn minh sông nước kéo dài hàng nghìn năm. Nhưng nghịch lý là khi thế giới bước vào kỷ nguyên kinh tế biển, du thuyền và cruise economy, thì hệ thống đăng kiểm và quy chuẩn kỹ thuật của chúng ta vẫn còn mang nặng tư duy quản lý cũ.
Những tranh luận gần đây của các chuyên gia hàng hải như kỹ sư Đỗ Thái Bình hay bác Khôi Phan thực chất không chỉ là câu chuyện thuật ngữ “đăng kiểm” hay “quy phạm”. Đó là câu hỏi lớn hơn: Việt Nam đã thật sự sẵn sàng cho một ngành công nghiệp hàng hải hiện đại hay chưa?
Từ góc nhìn của một doanh nghiệp đang đầu tư vào du thuyền di sản, river yacht và du lịch sông biển cao cấp, tôi cho rằng nút thắt lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ đóng tàu. Việt Nam hoàn toàn có thể đóng được tàu tốt. Điều chúng ta còn thiếu là “hạ tầng thể chế”.
Đăng kiểm không thể mãi là tư duy quản lý hành chính
Trong nhiều thập kỷ, đăng kiểm ở Việt Nam được vận hành chủ yếu theo tư duy quản lý nhà nước. Điều này từng phù hợp với nền kinh tế kế hoạch hóa trước đây. Nhưng trong nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, kiểm định kỹ thuật cần vận hành theo logic khác: độc lập, minh bạch và cạnh tranh.
Trên thế giới, các tổ chức phân cấp tàu biển như Lloyd’s Register, DNV hay American Bureau of Shipping không phải cơ quan quản lý nhà nước. Họ là các tổ chức kỹ thuật độc lập, cạnh tranh bằng năng lực chuyên môn, uy tín và hệ thống rules riêng.
Nhà nước đặt ra chuẩn tối thiểu, giám sát an toàn và bảo vệ môi trường. Còn doanh nghiệp được quyền lựa chọn tổ chức kiểm định phù hợp. Đó là nền tảng để tạo ra đổi mới sáng tạo và thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh.
Một ngành công nghiệp hiện đại không thể phát triển mạnh nếu doanh nghiệp luôn phải “xin cơ chế” cho những mô hình mới.
Khoảng trống lớn nhất đang nằm ở ngành du thuyền
Điều đáng nói là phần lớn quy chuẩn hiện nay chủ yếu được xây dựng cho tàu vận tải truyền thống. Trong khi đó, ngành du thuyền hiện đại đang thay đổi rất nhanh với các mô hình mới như boutique cruises, river yachts, expedition speedboats hay luxury day cruises.
Thực tế, nhiều sản phẩm mới đang phải “may đo” trong khoảng trống pháp lý. Khi phát triển các dự án như Heritage Cruises®, Emperor Cruises® hay Amiral Cruises for Presidents®, chúng tôi nhận ra Việt Nam chưa có đầy đủ tiêu chuẩn và quy chuẩn cho nhiều loại tàu du lịch hiện đại đang phổ biến trên thế giới.
Điều này khiến doanh nghiệp mất thêm thời gian, chi phí và nguồn lực để vừa làm vừa dò đường. Trong khi đó, Singapore, Thái Lan hay Indonesia đã phát triển hệ sinh thái du thuyền từ lâu, từ marina, yacht clubs đến tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế công nhận quốc tế.
Họ đi trước không phải vì có biển đẹp hơn Việt Nam, mà vì có thể chế phù hợp hơn.
Không thể phát triển kinh tế biển bằng tư duy “đường bộ”
Nhiều năm qua, Việt Nam nói nhiều về chiến lược kinh tế biển. Nhưng ở nhiều nơi, tư duy quản trị vẫn mang tính “đường bộ” — nặng quản lý, nhẹ kiến tạo.
Trong khi đó, kinh tế biển đòi hỏi tư duy mở hơn, quốc tế hơn và linh hoạt hơn. Một chiếc du thuyền ngày nay không chỉ là phương tiện vận tải. Nó là sản phẩm văn hóa, du lịch, công nghệ và trải nghiệm.
Một tuyến cruise không chỉ tạo doanh thu du lịch mà còn kéo theo cả hệ sinh thái gồm cảng biển, logistics, F&B, nghệ thuật biểu diễn, đào tạo nhân lực và dịch vụ cao cấp.
Nếu được phát triển đúng hướng, du lịch đường thủy sẽ giúp Việt Nam chuyển từ “value for money” sang “value of experience” — từ cạnh tranh giá rẻ sang cạnh tranh bằng trải nghiệm, văn hóa và bản sắc.
Đó mới là hướng đi bền vững cho du lịch Việt Nam trong tương lai.
Luật Đường thủy nội địa cũng cần được sửa đổi mạnh mẽ
Ngoài câu chuyện đăng kiểm, Luật Đường thủy nội địa cũng cần sớm được sửa đổi để tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, giống như cách ngành hàng không đã làm trong nhiều năm qua.
Hàng không Việt Nam phát triển nhanh vì luật chơi rõ ràng, tiêu chuẩn quốc tế hóa và cơ chế quản lý minh bạch. Nhờ đó, các hãng hàng không có thể tiếp cận tàu bay, công nghệ, bảo hiểm, đào tạo và vận hành theo chuẩn toàn cầu.
Trong khi đó, lĩnh vực đường thủy vẫn đang chịu nhiều lớp quản lý chồng chéo, thiếu các tiêu chuẩn riêng cho yacht tourism, marina economy hay cruise hospitality.
Một chiếc river yacht hiện đại không nên bị quản lý theo tư duy của tàu vận tải truyền thống. Một du thuyền văn hóa cũng không thể áp cùng cách tiếp cận với phương tiện vận tải hàng hóa thông thường.
Nếu không nhanh chóng cập nhật luật chơi, Việt Nam sẽ bỏ lỡ làn sóng phát triển mới của kinh tế sông nước và du lịch trải nghiệm cao cấp.
Đã đến lúc “mở luồng”
Điều doanh nghiệp cần nhất không phải ưu đãi. Điều doanh nghiệp cần là sự rõ ràng và khả năng dự đoán của chính sách.
Nếu Việt Nam muốn phát triển yacht tourism, cruise economy và du lịch sông biển cao cấp, thì cải cách đăng kiểm và quy chuẩn kỹ thuật gần như là điều bắt buộc. Đây không còn là chuyện riêng của ngành đóng tàu, mà là vấn đề năng lực cạnh tranh quốc gia.
Một con tàu hôm nay không chỉ chở khách. Nó chở hình ảnh quốc gia.
Muốn đi xa, Việt Nam cần một hệ thống tiêu chuẩn đủ hiện đại để đồng hành cùng khát vọng ấy.
