Ban Biên tập LuxGroup.vn
Trong nhiều thập kỷ, tư duy quản trị doanh nghiệp xoay quanh những khái niệm quen thuộc như tăng trưởng, lợi thế cạnh tranh, giá trị cổ đông và hiệu quả vận hành. Từ triết lý quản trị của Peter Drucker, chiến lược cạnh tranh của Michael Porter cho đến những doanh nghiệp trường tồn của Jim Collins, mỗi thế hệ đều cố gắng trả lời cùng một câu hỏi: Làm thế nào để doanh nghiệp thành công bền vững? Nhưng trong cuốn sách Sustainable Luxury: A Purpose-Driven Business Strategy, Tiến sĩ Phạm Hà đặt ra một câu hỏi sâu sắc hơn nhiều: Điều gì sẽ xảy ra nếu chính khái niệm “thành công” cần được định nghĩa lại? Chỉ riêng sự thay đổi trong cách đặt vấn đề ấy đã mở ra một cuộc đối thoại hoàn toàn mới về vai trò của doanh nghiệp trong thế kỷ XXI, nơi mục tiêu không còn chỉ là tối đa hóa lợi nhuận mà là tối đa hóa giá trị tạo ra cho con người, văn hóa, thiên nhiên và các thế hệ tương lai.
Thay vì bổ sung thêm một cuốn sách về ESG, phát triển bền vững hay thương hiệu xa xỉ, tác phẩm giới thiệu một triết lý quản trị hoàn chỉnh dựa trên sáu loại vốn liên kết chặt chẽ với nhau: vốn tài chính, vốn con người, vốn văn hóa, vốn tự nhiên, vốn xã hội và vốn di sản. Theo tác giả, một doanh nghiệp chỉ thật sự bền vững khi đồng thời làm giàu cả sáu nguồn vốn này thay vì chỉ tập trung vào lợi nhuận tài chính. Cách tiếp cận ấy biến phát triển bền vững từ một hoạt động tuân thủ thành một chiến lược cạnh tranh, đồng thời tái định nghĩa khái niệm xa xỉ như một hệ thống tạo giá trị toàn diện. Điều đó khiến Sustainable Luxury không đơn thuần là một mô hình ESG mở rộng, mà giống như một “hệ điều hành quản trị” dành cho các doanh nghiệp hướng đến mục đích cao hơn lợi nhuận.
Một trong những điểm đặc sắc nhất của cuốn sách nằm ở sức mạnh của ngôn ngữ. Lịch sử quản trị cho thấy những nhà tư tưởng lớn hiếm khi thành công chỉ vì họ tạo ra những ý tưởng mới; họ thành công vì đã trao cho thế giới một ngôn ngữ mới để suy nghĩ về quản trị. Drucker có “Management by Objectives”, Porter có “Competitive Advantage”, Jim Collins có “Flywheel”, Simon Sinek có “Start With Why”. Tiến sĩ Phạm Hà tiếp tục truyền thống ấy bằng một hệ thống khái niệm giàu tính biểu tượng như Luxury is Culture®, Purpose Before Profit™, People First®, Heartware over Hardware™, Present • Personal • Unrushed™ và Legacy Capital™. Những khái niệm này không phải khẩu hiệu tiếp thị mà là những điểm tựa tư duy giúp các nhà lãnh đạo ghi nhớ, truyền đạt và triển khai những nguyên lý quản trị phức tạp theo cách đơn giản nhưng đầy sức gợi.
Lập luận trung tâm của cuốn sách về chủ nghĩa tư bản cổ đông cũng đặc biệt thuyết phục. Tác giả không phủ nhận vai trò của lợi nhuận, càng không phủ nhận giá trị của nền kinh tế thị trường. Ngược lại, ông khẳng định lợi nhuận là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tồn tại và phát triển. Tuy nhiên, điểm khác biệt nằm ở chỗ lợi nhuận không còn được xem là mục đích cuối cùng mà trở thành kết quả tất yếu của việc tạo ra giá trị cho khách hàng, nhân viên, cộng đồng và môi trường. Chính sự thay đổi nhỏ nhưng căn bản này khiến triết lý của cuốn sách hòa nhịp với xu hướng “stakeholder capitalism” đang hình thành trên thế giới, đồng thời tránh rơi vào cực đoan khi phủ nhận vai trò của thị trường. Đây là một sự tiến hóa của chủ nghĩa tư bản chứ không phải một cuộc cách mạng chống lại nó.
Có lẽ đóng góp độc đáo nhất của Sustainable Luxury là cách cuốn sách định nghĩa lại khái niệm “xa xỉ”. Trong nhiều thập kỷ, xa xỉ được đồng nhất với sự hiếm có, đắt đỏ, độc quyền và tiêu dùng phô trương. Tiến sĩ Phạm Hà chủ động phá bỏ cách hiểu truyền thống ấy để xây dựng một định nghĩa mới. Xa xỉ không còn là sở hữu mà là gìn giữ. Không còn là phô trương mà là tinh hoa thủ công. Không còn là địa vị mà là bản sắc. Không còn là tiêu dùng mà là ký ức văn hóa. Theo cách nhìn này, giá trị lớn nhất của một thương hiệu xa xỉ không nằm ở mức giá mà ở khả năng bảo tồn những điều quý giá nhất của con người và của một vùng đất. Đây cũng chính là xu hướng đang nổi lên trong ngành du lịch và hàng xa xỉ toàn cầu, nơi du khách ngày càng tìm kiếm những trải nghiệm chân thực, giàu cảm xúc và mang tính bản địa hơn là những biểu tượng vật chất đơn thuần.
Một điểm đáng trân trọng khác là tác giả không biến LuxGroup thành đối tượng ca ngợi, mà xem doanh nghiệp của mình như một “phòng thí nghiệm sống”. Trong hơn hai mươi năm, LuxGroup đã liên tục thử nghiệm các mô hình du lịch boutique, bảo tồn di sản, phát triển du lịch tái tạo, hạnh phúc nhân viên và tăng trưởng có chủ đích trước khi hệ thống hóa thành Sustainable Luxury Strategy™. Điều này tạo nên sức nặng cho toàn bộ cuốn sách, bởi các khung lý thuyết không sinh ra trong phòng họp hay giảng đường mà được đúc kết từ những trải nghiệm thực tế. Chính vì vậy, người đọc không có cảm giác đang tiếp nhận một hệ thống lý thuyết khô cứng mà đang theo dõi quá trình trưởng thành của một triết lý quản trị được kiểm nghiệm bằng thực tiễn.
Đóng góp có tính hệ thống lớn nhất của tác phẩm chính là Khung Sáu Loại Vốn (Six Capitals Framework). Sáu loại vốn không tồn tại độc lập mà vận hành như một hệ sinh thái. Vốn tài chính tạo điều kiện đầu tư cho con người. Con người tạo nên văn hóa. Văn hóa tạo dựng niềm tin. Niềm tin nuôi dưỡng cộng đồng. Cộng đồng góp phần bảo vệ thiên nhiên. Thiên nhiên lại tạo nền tảng cho sự thịnh vượng lâu dài. Khác với nhiều mô hình ESG vốn xem các yếu tố môi trường và xã hội như những phần bổ sung bên cạnh tài chính, Dr. Phạm Hà cho rằng lợi thế cạnh tranh bền vững chỉ xuất hiện khi cả sáu nguồn vốn cùng phát triển. Chính sự đơn giản trong cấu trúc nhưng toàn diện trong tư duy khiến mô hình này có tiềm năng trở thành một khung quản trị dễ ghi nhớ và dễ ứng dụng.
Bổ sung cho Sáu Loại Vốn là Sustainable Luxury Flywheel™, có thể xem là mô hình trực quan đặc sắc nhất của cuốn sách. Theo đó, Mục đích → Văn hóa → Con người → Trải nghiệm → Niềm tin → Lòng trung thành → Lợi nhuận → Tái tạo → Mục đích lớn hơn tạo thành một chu trình khép kín, trong đó mỗi yếu tố nuôi dưỡng yếu tố tiếp theo. Thay vì liên tục mở rộng quy mô hay chi nhiều hơn cho tiếp thị để tìm kiếm khách hàng mới, doanh nghiệp trước hết xây dựng văn hóa nội bộ và trải nghiệm khách hàng xuất sắc. Chính trải nghiệm ấy tạo ra niềm tin, lòng trung thành và lợi nhuận bền vững, để rồi nguồn lực tài chính lại được tái đầu tư vào văn hóa và tái tạo môi trường. Đây là một cách mở rộng đầy sáng tạo mô hình Flywheel nổi tiếng của Jim Collins, bổ sung thêm các yếu tố cảm xúc, văn hóa và môi trường vào chu trình tăng trưởng doanh nghiệp.
Một trong những nét hấp dẫn nhất của Sustainable Luxury là tiếng nói rất Việt Nam nhưng mang khát vọng toàn cầu. Dấu ấn của Drucker, Porter, Collins, Sinek hay tư duy ESG hiện đại vẫn hiện diện, nhưng chúng không áp đảo bản sắc riêng của tác giả. Thay vào đó, những dòng sông Việt Nam, nghệ nhân thủ công, di sản văn hóa, tinh thần cộng đồng, triết lý phương Đông và nghệ thuật hiếu khách Việt trở thành nền móng cho toàn bộ triết lý quản trị. Đây không phải là một cuốn sách Việt Nam cố gắng bắt chước phương Tây, mà là một cuốn sách Việt Nam tự tin đối thoại với phương Tây. Chính điều đó tạo nên sự mới mẻ hiếm thấy trong dòng sách quản trị đương đại.
Tất nhiên, tham vọng lớn cũng đi kèm với những thách thức biên tập. Một số khái niệm trọng tâm như mục đích, tái tạo hay Sáu Loại Vốn xuất hiện nhiều lần ở các chương với cấu trúc lập luận tương tự. Một phiên bản rút gọn, súc tích hơn sẽ giúp nhịp đọc mạnh mẽ hơn mà không làm giảm chiều sâu tư tưởng. Đồng thời, bên cạnh LuxGroup, việc bổ sung thêm các nghiên cứu tình huống quốc tế như Patagonia, Hermès, Aman, Interface hay Brunello Cucinelli sẽ giúp chứng minh rõ hơn tính phổ quát của mô hình. Những sơ đồ trực quan, bảng chỉ số điều hành và công cụ triển khai cũng sẽ khiến cuốn sách trở nên hữu ích hơn đối với các CEO và nhà quản trị.
Tựu trung, Sustainable Luxury: A Purpose-Driven Business Strategy không đơn thuần là một cuốn sách về du lịch hay khách sạn. Đây là một nỗ lực nghiêm túc nhằm xây dựng một triết lý quản trị mới cho doanh nghiệp thế kỷ XXI. Bằng cách kết nối kỷ luật tài chính với hạnh phúc con người, bảo tồn văn hóa, tái tạo thiên nhiên, xây dựng niềm tin xã hội và kiến tạo di sản, Tiến sĩ Phạm Hà đã mang đến một đóng góp mang dấu ấn Việt Nam nhưng có giá trị đối thoại toàn cầu. Việc Sustainable Luxury có trở thành một trường phái quản trị mới hay không sẽ phụ thuộc vào việc các nhà lãnh đạo trên thế giới có sẵn sàng thử nghiệm và phát triển nó hay không. Nhưng ngay từ hôm nay, cuốn sách đã đặt ra một câu hỏi rất đáng để mọi doanh nghiệp suy ngẫm: Liệu một doanh nghiệp có thể tạo ra nhiều lợi nhuận hơn chính bởi vì họ để lại cho con người hạnh phúc hơn, cho văn hóa phong phú hơn, cho cộng đồng mạnh mẽ hơn và cho thiên nhiên tốt đẹp hơn? Nếu tương lai của kinh doanh được định hình bởi câu hỏi ấy, thì Sustainable Luxury đã đến đúng thời điểm.
